Parallelsessies

Vind de voor u interessante sessies het onderstaande schema

 

Tijdens de ORD worden meer dan 240 bijdragen gepresenteerd, verspreid over 7 sessieronden en 2 postersessies:

 

Alternatieve presentatie

Alternatieve vormen van presenteren en bespreken van onderwijsonderzoek; 90 minuten. Type het woord ‘alternatieve’ in het zoekveld in het schema hieronder om alle 14 presentaties in deze categorie te zien.

 

Paperpresentatie  

Verslag van een onderzoeksproject. Presentatie van maximaal 15 minuten, gevolgd door interactie/discussie met de deelnemers; 3 presentaties in 1 sessie van 90 minuten.

 

Posterpresentatie

Bespreking van onderzoeksdesigns, instrumenten, theoretische inzichten of (tussentijdse) uitkomsten, etc. Meerdere posters in één sessie van 45 minuten; iedere poster wordt 3 minuten plenaire ingeleid, waarna een gezamenlijke bespreking volgt.

 

Postersymposium 

Nieuwe presentatievorm waar minimaal vier inhoudelijk gerelateerde posters systematisch gepresenteerd en besproken worden. Het doel van een postersymposium is om kennis te maken en te delen, bijvoorbeeld door nieuwe of premature onderzoeksideeën of inzichten te bespreken.

Bij aanvang een pitch van 3-5 minuten per poster, waarna deelnemers rondlopen en in gesprek gaan bij de posters. Afsluiting met een plenaire discussie van minimaal 15 minuten die gestart wordt door een referent.

 

Rondetafelgesprek

Gesprek in beperkte groep over een onderzoeksidee, onderzoeksopzet, instrumentontwikkeling of andere aspecten van onderwijsonderzoek.  Inleiding van maximaal 5 minuten, gevolgd door gesprek over stellingen, problemen, of andersoortige discussiepunten gedurende maximum 25 minuten; 3 tafelgesprekken in 1 sessie van 90 minuten

 

Symposium

Drie of vier samenhangende paperpresentaties en een kritische bespreking door een referent, gevolgd door een kritische bespreking door de referent en een discussie met de zaal; 90 minuten

 

Hoe het schema te gebruiken

 

Struinen

De sessierondes worden getoond door op de dag te klikken. Klik vervolgens op de ronde om de sessies in dit specifieke blok te bekijken. Wanneer u op een sessie klikt, wordt de samenvatting van het abstract weergegeven. Door nogmaals op de sessie te klikken, wordt de tekst weer ingeklapt.

 

Zoeken

Gebruik het zoekveld bovenaan het schema om sessies te vinden met het betreffende zoekwoord, naam, abstractnummer of presentatievorm.

U kunt zoeken binnen de divisies (selecteer thema) of op trefwoorden. Wanneer u alleen het thema selecteert zonder zoekwoord, ziet u alle bijdragen in de geselecteerde divisie.

 

Kiezen

U kunt de voor u interessante sessies selecteren door op de ster in de linkerbovenhoek te klikken. De ster kleurt dan geel. U kunt uw geselecteerde favorieten bekijken door de knop ‘Toon mijn keuzes’ in de rechterbovenhoek van het schema aan te vinken. Als u alle sessies opnieuw wilt bekijken, klikt u op de knop ‘Toon/verberg alles’.

Het schema gebruikt cookies om uw geselecteerde sessies te onthouden voor wanneer u op een later moment terugkeert naar de pagina.

De selectie is een hulpmiddel om uw eigen programma samen te stellen en garandeert geen plaats in de sessie voor u.

 

 

Schema parallelsessies

 

Zoek:

woensdag 13 jun 2018

15:15 - 16:45 Parallelsessies 1

Met en van collega’s leren: een cross-case analyse naar leeroriëntaties en participatie van docenten

Paperpresentatie55Loes de Jong, Universiteit Leiden

Zaal 0.220wo 15:15 - 16:45

Om daadwerkelijk te leren en een duurzame verandering in de lespraktijk te realiseren is het essentieel dat de leeractiviteiten van docenten afgestemd zijn op hun leeroriëntaties. Het onderzoeksdoel is het verkrijgen van inzicht in de relatie tussen docentoriëntaties ten aanzien van het leren over differentiatie en het leren van en met collega’s enerzijds en de participatie in binnenschoolse samenwerkingsinitiatieven anderzijds. Resultaten van de cross-case analyse laten zien dat er onderscheid kan worden gemaakt in twee onderliggende dimensies van participatie. Activiteit heeft betrekking op de mate van deelname in de verschillende activiteiten en transparantie betreft de mate waarin de lespraktijk van de betreffende docent aan bod komt. Praktische aanbevelingen worden gedaan omtrent het implementeren van binnenschoolse samenwerkingsinitiatieven.

Leraar & Lerarenopleiding
Docent samenwerking, Leeractiviteiten, Leeroriëntaties, Professionalisering

Lesson study als nieuwe organisatieroutine

Paperpresentatie144Fenna Wolthuis, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 0.220wo 15:15 - 16:45

In deze studie gaan we na hoe docenten en schoolleiders (N=40) van twaalf scholen omgaan met LS als nieuwe organisatieroutine en welke factoren het implementatieproces bevorderen dan wel belemmeren. De scholen bleken sterk te verschillen in de mate waarin LS als een organisatieroutine werd ervaren. Dit werd beïnvloed door:

1) roostering, facilitering, en steun van de schoolleiding,

2) enthousiasme van LS deelnemers,

3) andere organisatieroutines binnen de school.

De relevantie van LS voor docenten werd beïnvloed door hoe zij LS percipieerden: als een manier om te leren over het leren van leerlingen of als een manier om lessen en lesmateriaal te ontwerpen.

Beleid & Organisatie
lesson study, organisatieroutines, professionele ontwikkeling, sensemaking

Hoe Lesson Study-begeleiders de professionele dialoog in teams stimuleren

Paperpresentatie173Iris Uffen, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 0.220wo 15:15 - 16:45

Lesson study (LS) is een van oorsprong Japanse professionaliseringsbenadering die wereldwijd en ook in Nederland sterk in opkomst is. Tijdens een LS-cyclus onderzoeken docenten in kleine, samenwerkende teams het leren van leerlingen tijdens een door hen zorgvuldig ontworpen ‘onderzoeksles’, die zij nabespreken en eventueel opnieuw geven. Hoewel in meerdere onderzoeken de potentiele meerwaarde van een LS-begeleider op de leeropbrengsten voor docenten wordt aangegeven, is er weinig onderzoek naar de rol van begeleiding. Door middel van gespreksanalyse onderzoeken we wat een begeleider doet om de kwaliteit van de professionele dialoog te stimuleren tijdens nagesprekken van een onderzoeksles. De resultaten geven het belang aan van procesmatige sturing, onder andere door het expliciteren van gespreksprocedures en verwachtingen over de dialoog.

Beleid & Organisatie
begeleiding van professionele ontwikkeling, gespreksanalyse, lesson study, professionele dialoog, professionele ontwikkeling

Curious Minds in de klas; talentvol gedrag stimuleren door en voor leerkrachten

Symposium245Henderien Steenbeek, Hanzehogeschool Groningen

Zaal 01.110wo 15:15 - 16:45

Het is belangrijk dat leerkrachten in de klas leerlingen uitdagen talentvol gedrag te laten zien, wat zichtbaar is in hun nieuwsgierigheid, enthousiasme, exploratie en redeneren. Dit kunnen zij doen door pedagogisch-didactische strategieën te gebruiken, zoals het stellen van open, leerlinggerichte vragen en het gebruik maken van scaffoldingtechnieken. In Curious Minds onderzoek zijn interventies ontwikkeld die leerkrachten helpen hun handelingsbekwaamheid hierin te verhogen. Bij Wetenschap- en Techniekonderwijs heeft effectonderzoek naar deze interventies laten zien dat er significante veranderingen in interactiepatronen zijn.

Dit symposium richt zich op de vraag of en hoe deze bevindingen verbreed kunnen worden naar verschillende domeinen (Kunsteducatie en Sport & Beweging) en naar verschillende doelgroepen (kinderen met specifieke onderwijsbehoefte) in het basisonderwijs en naar de pabo-opleiding.

Leren & Instructie
leerkracht-leerling interactie, nieuwsgierigheid, pedagogisch-didactische strategieen, talentvol gedrag

De ICALT leerling-vragenlijst: BIG-data meervoudige schaalanalyses

Paperpresentatie174Peter Moorer, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.120wo 15:15 - 16:45

De “Mijn leraar” vragenlijst voor het meten leerling-percepties van het pedagogisch-didactisch handelen van docenten is in ontwikkeling. Voor onderzoek bij startende leraren zijn 160.000 vragenlijsten verzameld en een selectie van deze data is opgesplitst in 15 onafhankelijke datasets met één leerling per klas. Het doel van dit onderzoek is om schalen te maken waarin zoveel mogelijk informatie zit en tegelijk psychometrisch van goede kwaliteit zijn. Drie datasets zijn gebruikt voor exploratieve schaalanalyses. Eerst is gekeken of alle 41 items één Rasch-, Mokken- of factoranalyse-schaal vormden. Dit is niet zo. De uitkomsten geven aan welke items in één schaal of in welk schaal-model items optimaal gefit kunnen worden. De verkregen leerling-informatie kan op deze wijze maximaal benut en gestandaardiseerd berekend worden.

Methodologie & Evaluatie
Big Data, leerlingvragenlijst, schaalanalyses

Adaptief paarsgewijs vergelijken: meetmethoden voor moeilijk analytisch meetbare vaardigheden

Paperpresentatie194Elise Crompvoets, Cito/Tilburg University

Zaal 01.120wo 15:15 - 16:45

Paarsgewijs vergelijken van leerlingwerken of leerlingeigenschappen kan een veelbelovend dataverzamelingprocedure zijn voor constructen die moeilijk analytisch te meten zijn, zoals (een aantal) 21st century skills. Via een meetmodel wordt uit de holistische vergelijkingen een rangorde bepaald van de leerlingwerken/-eigenschappen, die vervolgens kan worden omgezet in een cijfer of oordeel. Omdat het voor beoordelaars erg veel werk of soms onhaalbaar is om alle leerlingwerken paarsgewijs met elkaar te vergelijken, is voorgesteld om het vergelijkingsproces adaptief te laten verlopen en zo het aantal vergelijkingen te verminderen. In dit onderzoek hebben we een adaptief algoritme ontwikkeld en de prestaties bekeken in termen van parameteronzekerheid, rangordecorrectheid en betrouwbaarheid.

Methodologie & Evaluatie
21st century skills, Comparatief beoordelen, Meten, Paarsgewijs vergelijken

Invloed van de clustering van leerlingen op de meetfout van IRT equivalering

Paperpresentatie254Anton Béguin, Stichting Cito

Zaal 01.120wo 15:15 - 16:45

Item response theorie (IRT) modellen worden in het onderwijs o.a. gebruikt bij adaptieve toetsen en bij equivalering. Nauwkeurigheid van deze toepassingen worden vaak vastgesteld via simulatiestudies, waarbij wordt uitgegaan van data gesimuleerd met een passend IRT model. Vaak wordt ook genegeerd dat data afkomstig zijn van leerlingen die geclusterd zijn binnen klassen en scholen. Deze aspecten kunnen leiden tot een onderschatting van de variantie van populatieparameters en itemparameters van de IRT modellen. Praktisch betekent dit dat de power van statistische toetsen te groot kan zijn en dat meer waarnemingen noodzakelijk zijn om een gewenste nauwkeurigheid te krijgen. Met behulp van een simulatiestudie wordt onderzocht hoe sterk de onderschatting van de meetfout is en wat de effecten zijn bij een equivaleertoepassing.

Methodologie & Evaluatie
equivalering, IRT, multilevel structuur

Loopbaangerichte leeromgevingen in het mbo

Paperpresentatie32Aniek Draaisma, Stichting Consortium Beroepsonderwijs

Zaal 01.150wo 15:15 - 16:45

Om een loopbaangerichte leeromgeving te bevorderen participeerden 37 mbo instellingen in het overheid gestuurd stimuleringsproject ‘LOB in het mbo’, met een trainingsprogramma voor docenten en begeleiding bij beleidsverandering. Dit longitudinale en kwalitatieve promotieonderzoek beantwoordt de vraag op welke wijze het project culturele en structurele veranderingen in de werkomgeving van docenten, en uiteindelijk in de loopbaangerichte leeromgeving van studenten teweeg brengt. Resultaten laten zien dat culturele veranderingen gestart zijn. Deze zijn nauwelijks geborgd in de schoolstructuur en daarmee de verantwoordelijkheid van de individuele docenten. Het gebrek aan structurele veranderingen lijkt voort te komen uit een onvolledig collectief leerproces van docenten, die leiderschap missen. Scholen waar duidelijke kaders en eveneens ruimte voor leren en dialogen worden ervaren, laten een positievere ontwikkeling zien.

Beleid & Organisatie
collectief leren, innovatie, loopbaanontwikkeling

Wat werkt in duurzame onderwijsinterventies? Definities, factoren en aanbevelingen

Paperpresentatie33Rilana Prenger, Universiteit Twente

Zaal 01.150wo 15:15 - 16:45

In de literatuur zien we een grote variatie aan definities, kritische kenmerken en werkzame processen als het gaat om de duurzaamheid van onderwijsinterventies. We weten nog weinig over wat werkt voor de lange termijn na de implementatie. Inzicht hierin is essentieel voor beleid en praktijk rondom het invoeren van onderwijsinterventies. Door middel van een systematische review aangevuld door interviews worden de kernaspecten van duurzaamheid en beïnvloedende factoren onderzocht. Er zijn slechts weinig studies die een heldere definitie geven van duurzaamheid. De factoren leiderschap, samenwerking, kennisdeling, maar ook individuele, team- en organisatiekenmerken, externe factoren en formele erkenning spelen een belangrijke rol. Op basis van dit onderzoek kunnen er concrete aanbevelingen voor verschillende lagen in de schoolorganisatie gedaan worden.

Beleid & Organisatie
Duurzaamheid, Factoren, Lange-termijn, Onderwijsinterventies

Interprofessionele samenwerking tussen primair onderwijs en kinderopvang: inhoud voorop?

Paperpresentatie53Rachel Verheijen-Tiemstra, Fontys Hogeschool Kind en Eductie

Zaal 01.150wo 15:15 - 16:45

Via open interviews en focusgroepen bij zestien verschillende kindcentra zijn kwalitatieve data verzameld met als doel diepgaand zicht krijgen op interprofessionele samenwerking (IPS) tussen kinderopvang en primair onderwijs. Hiertoe is een nieuw model ontwikkeld, gebaseerd op het Regenboogmodel van Valentijn (2015), dat bestaat uit vijf verschillende dimensies van IPS die ieder vijf oplopende gradaties kennen. Uit het onderzoek komt naar voren dat IPS zich bij de onderzochte kindcentra voor een groot deel laat inschalen in de gradaties 2 en 3. Daarnaast is gebleken dat leidinggevenden over het algemeen een positiever beeld van IPS hebben dan de medewerkers in onderwijs en opvang. Ook blijkt dat – ondanks inhoudelijke motieven – samenwerking vanuit de functionele dimensie vaak verder is dan inhoudelijke samenwerking.

Beleid & Organisatie
doorgaande lijn, interprofessionele samenwerking, kinderopvang, organisatiecultuur

Laaggeletterdheid in het ouderlijk gezin en schoolprestaties van kinderen

Paperpresentatie71Natascha Notten, Radboud Universiteit

Zaal 01.170wo 15:15 - 16:45

Laaggeletterdheid is een actueel individueel en maatschappelijk probleem. Laaggeletterdheid wordt overgedragen van generatie op generatie, en om deze intergenerationele overdracht te beperken is het belangrijk meer inzicht te krijgen in het onderliggende mechanisme. Dit onderzoek bestudeert de invloed van laaggeletterdheid in het ouderlijk gezin op de schoolprestaties van kinderen in Nederland gedurende de bassisschoolperiode. Hierbij wordt gebruikt gemaakt van gegevens afkomstig van het Cohort Onderzoek Onderwijs Loopbanen (COOL5-18). De voorlopige conclusie is dat kinderen die opgroeien in gezinnen met laaggeletterde ouders minder goed presteren op school dan kinderen die opgroeien in hooggeletterde gezinnen. Een deel van de relatie wordt verklaard door de sociaaleconomische status van het gezin en gezinskenmerken zoals migratieachtergrond en de geboden leesopvoeding.

Onderwijs & Samenleving
Intergenerationele overdracht van ongelijkheid, Laaggeletterdheid

Effectanalyse van lente- en zomerscholen 2016 en 2017

Paperpresentatie99Carla Haelermans University

Zaal 01.170wo 15:15 - 16:45

Deze studie onderzoekt het effect van lente- en zomerscholen op zittenblijven (onmiddellijk resultaat) en de rapportcijfers van leerlingen in het nieuwe schooljaar (duurzaam resultaat). Daarnaast wordt er ook gekeken naar zittenblijven en rapportcijfers in 2017-18 van de leerlingen die in 2015-16 hebben deelgenomen (lange termijnresultaat). De human capital theorie geldt als belangrijkste theoretische referentie. We gebruiken het regressie discontinuïteiten design (RDD), één van de sterkste causale onderzoeksdesigns. We vergelijken daarbij deelnemende leerlingen met een controlegroep van niet-deelnemende leerlingen. We vinden geen effecten van de lenteschool, en geen effecten op cijfers. Wel vinden we dat er een positief effect is van deelname aan een zomerschool op de kans om over te gaan, op korte en op lange termijn.

Onderwijs & Samenleving
Heterogene effecten, Lange termijnanalyse, Lente- en zomerscholen, Regressie-discontinuïteiten analyse

Leerkracht-kind interacties van anderstalige kleuters: een systematische review

Paperpresentatie191Annegien Langeloo, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.170wo 15:15 - 16:45

Scholen krijgen vaak te maken met kinderen die thuis een andere taal spreken dan op school. Omdat anderstalige kinderen vaak een taalachterstand hebben, hebben zij mogelijk behoefte aan een andere leeromgeving. Aangezien kinderen leren door interactie, spelen leerkracht-kind interacties hierin een belangrijke rol. Het is echter nog onduidelijk wat de aard van deze leerkracht-kind interacties van anderstalige kinderen is ten opzichte van de interacties van eentalige kinderen. Er is daarom een reviewstudie uitgevoerd naar de leerkracht-kind interacties van anderstalige kleuters. Er zijn 33 relevante studies gevonden. De meeste studies maken geen vergelijking tussen interacties van een- en anderstalige leerlingen. Dit is daarmee een belangrijk onderwerp voor toekomstig onderzoek. Tijdens de ORD zullen de verdere resultaten van deze review gepresenteerd worden.

Onderwijs & Samenleving
Interacties, Kleuters, Meertaligheid

Leren van leraren in multidisciplinaire designteams

Alternatieve presentatievorm207Theo van Aanholt, Hoge school Arnhem Nijmegen, Kenniscentrum Kwaliteit van Leren

Zaal 01.220wo 15:15 - 16:45

Bij het iXperium/Center of Expertise Leren met ict (CoE) werken we aan de hand van designteams met scholen aan conceptgeleide invoering van ict (de Koster, Kuiper & Volman, 2012). In iXperium designteams gaan leraren, lerarenopleiders, ict-experts en onderzoekers aan de slag met een ontwerpvraagstuk uit de onderwijspraktijk. Door deze multidisciplinaire samenwerking komen opvattingen van de verschillende deelnemers boven tafel en leren deelnemers buiten hun routines te denken. Deelnemers beschrijven leren van en met elkaar als een belangrijke opbrengst van deze teams (van Vijfeijken, van der Neut, Uerz & Kral, 2015). In onze workshop gaan we samen een designteam observeren, op zoek naar deze leerprocessen. Vervolgens gaan we in op de vraag hoe deze leerprocessen meetbaar gemaakt kunnen worden.

Leraar & Lerarenopleiding
grensoverschrijdende samenwerking, leren van elkaar, multidisciplinaire team, teacher design team

Talentontwikkeling, loopbaanbegeleiding en reflectie binnen technische hbo-opleidingen

Paperpresentatie148Kariene Mittendorff, Annedien Pullen, Saxion

Zaal 01.310wo 15:15 - 16:45

Dit onderzoek richt zich op de behoeften van technische hbo-opleidingen rondom het vormgeven van talent- en loopbaanontwikkeling en de inzet van reflectie in het onderwijs. Steeds meer wordt het belang onderkend van deze bredere vaardigheden gericht op persoonlijke en professionele ontwikkeling van studenten. De veelal ‘talige’ manier waarop onder meer reflectie nu vaak vorm krijgt, lijkt echter niet goed aan te sluiten bij de doelgroep van technische studenten en docenten/ SLB’ers. Bij 6 technische opleidingen van Saxion zijn groepsinterviews en focusgroepen gehouden met zowel studenten als docenten/ SLB’ers, om hun ervaringen en behoeften t.a.v. deze thema’s te onderzoeken. De uitkomsten van dit onderzoek zijn diverse ontwerpcriteria voor beter onderwijs gericht op talentontwikkeling, loopbaanbegeleiding en reflectie.

Hoger Onderwijs
Loopbaanbegeleiding, Talentontwikkeling, Technische opleidingen

Gebruik van leerbronnen in eerstejaars Calculus en Lineaire Algebra

Paperpresentatie248Zeger-Jan Kock, Technische Universiteit Eindhoven

Zaal 01.310wo 15:15 - 16:45

Deze studie beschrijft hoe eerstejaars studenten van een Technische Universiteit leerbronnen gebruiken om wiskunde te leren in de cursussen Calculus en Lineaire Algebra. Verschillen in leerbronnen(gebruik) zijn onderzocht (a) tussen voortgezet onderwijs (vo) en universiteit, en (b) tussen de twee universitaire cursussen. Wat betreft (a) tonen de resultaten in het vo een beperkt aantal op elkaar afgestemde leerbronnen; aan de universiteit nam het aantal leerbronnen toe en werd leerbronnenselectie en -gebruik meer aan de studenten overgelaten. Wat betreft (b) vonden we dat de onderlinge afstemming van de curriculaire leerbronnen van een cursus van invloed was op het leerbronnengebruik. Deze afstemming was bij Lineaire Algebra duidelijker aanwezig dan bij Calculus.

Hoger Onderwijs
Leerbronnengebruik, tertiair wiskundeonderwijs, transitie vo-universiteit

Onderwijs onderzoek naar ontwerpende ingenieurs

Paperpresentatie249Nina Bohm, Technische Universiteit Delft

Zaal 01.310wo 15:15 - 16:45

‘Ontwerpen & Onderzoeken’ is een essentieel onderdeel van het curriculum op middelbare scholen in Nederland. Technische universiteiten bouwen op die eerste design-based learning ervaringen verder, maar daar is de kennis over de integratie van ontwerpen en onderzoeken beperkt (Kamp & Klaassen, 2016).

In dit onderzoek wordt de ‘learning by design cycle’ van Kolodner et al. (2003) vergeleken met een casestudie uit het hoger onderwijs. De vraag hierbij is hoe MSc studenten ontwerpen en onderzoeken integreren om met complexe problemen om te kunnen gaan.

Uit de casestudie blijkt dat er gebruik wordt gemaakt van een structurele, theoretische, organisatorische en ruimtelijke benadering van het probleem. Door tussen deze verschillende niveaus te schakelen integreert de MSc student ontwerpen en onderzoeken in het leerproces.

Hoger Onderwijs
adaptive performance, complexe problemen, creativiteit, design-based research, ontwerpen & onderzoeken

Inzicht in tekstbegrip: een dynamisch perspectief

Symposium74Nicole Heister-Swart, Expertisecentrum Nederlands

Zaal 01.320wo 15:15 - 16:45

Binnen het kerncurriculum van het primair onderwijs is de leerlijn voor leesvaardigheid één van de belangrijkste pijlers, maar in de praktijk blijkt het vaak behoorlijk lastig om lees-leertrajecten af te stemmen op het niveau van leerlingen. Dat komt onder meer doordat resultaten op leestoetsen soms moeilijk te duiden zijn. Enerzijds is onduidelijk welke cognitieve processen worden gemeten en anderzijds is het problematisch om vast te stellen welke instructie het meest effectief zal zijn. Dynamische toetsing biedt mogelijk een oplossing voor dit probleem. In dit symposium presenteren we een model voor het meten van het tekstbegrip van leerlingen. Daarnaast bespreken we hoe we de resultaten van een dynamische toets voor tekstbegrip kunnen gebruiken bij het personaliseren van lees-leertrajecten.

Methodologie & Evaluatie
Dynamisch toetsen, Evaluatie, Leerroutes, Tekstbegrip

Het leren van studenten en de begeleiding daarvan door opleiders in het beroepsonderwijs

Symposium212Anne Khaled, Hogeschool Utrecht

Zaal 01.360wo 15:15 - 16:45

Het beroepsonderwijs heeft tot doel studenten op te leiden tot startbekwame beroepsbeoefenaars. Er is echter weinig actueel onderzoek naar het leren van studenten en de begeleiding daarvan door opleiders in de context van zowel het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) als het hoger beroepsonderwijs (hbo). Dit symposium presenteert inzichten uit recent onderzoek naar leren en begeleiding in het beroepsonderwijs. Input wordt geleverd vanuit drie onderzoeken in verschillende contexten van het mbo en het hbo naar het leren van studenten, de begeleiding van het leren van studenten door opleiders en leren en begeleiding samengenomen. Bevindingen uit de drie onderzoeken worden gepresenteerd en in relatie tot elkaar bediscussieerd.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
Beroepsonderwijs, Leren, middelbaar en hoger beroepsonderwijs

Motiverend leraarschap voor begaafde basisschoolleerlingen: percepties van begaafde leerlingen

Paperpresentatie5Anouke Bakx, Fontys/Radboud Universiteit

Zaal 01.520wo 15:15 - 16:45

Begaafde Nederlandse basisschoolleerlingen presenteren vaak minder goed dan op basis van hun vermogens verwacht kan worden. Leraren lijken onvoldoende tegemoet te kunnen komen aan hun specifieke onderwijsbehoeften. In dit onderzoek zijn 463 leerlingen (297 jongens, 163 meisjes, 3 gender-neutraal) met een open-vragen-methodiek bevraagd op goed leraarschap voor begaafde leerlingen zoals zij. De genoemde leraarskwaliteiten zijn geanalyseerd met behulp van de drie basisbehoeften uit de Self-Determination Theory: autonomie, relatie en competentie. Leraarsgedrag en –kenmerken die aansluiten bij de behoefte aan verbondenheid (relatie) werden het meest genoemd, gevolgd door competentie-gerelateerde kenmerken. Meisjes noemden meer leraarsgedrag dat samenhing met de behoefte aan verbondenheid, zoals empathie begrip tonen voor begaafde leerlingen. Begaafde jongens noemden vaker leraarsgedrag dat tegemoet komt aan hun behoefte aan competentie.

Leraar & Lerarenopleiding
basisonderwijs, begaafdheid

Onderzoekend vermogen van leraren primair onderwijs: een kwestie van perspectief

Paperpresentatie198Yvette Thielen, Jeannette Geldens, Kempelonderzoekscentrum

Zaal 01.520wo 15:15 - 16:45

In het (primair) onderwijs blijkt een groeiende behoefte aan professionals met onderzoekend vermogen. Vanzelfsprekend is er dan ook op de lerarenopleiding steeds meer belangstelling voor onderzoek zichtbaar. Ondanks de vele toepassingen van praktijk(gericht) onderzoek door (aanstaande) leraren is er nog veel onduidelijk over wat dit van hen vraagt. Daarnaast blijkt uit recente studies dat zowel (aanstaande) leraren als lerarenopleiders verschillende opvattingen hebben over onderzoek. Doel van dit onderzoek is het onderzoekend vermogen te ontrafelen in zijn componenten. Daartoe zijn opvattingen bevraagd bij aanstaande leraren, leraren en lerarenopleiders (n=111) door middel van interviews en twee Delphi-rondes. Op basis van overeenkomsten in de opvattingen uit deze groepen, bleek het mogelijk een conceptueel model van ‘onderzoekend vermogen’ uit te werken in vier componenten.

Leraar & Lerarenopleiding
onderzoekend vermogen

Group Concept Mapping als startpunt van ontwerpgericht onderzoek in het primair onderwijs

Paperpresentatie263Iwan Wopereis, Open Universiteit

Zaal 01.520wo 15:15 - 16:45

In deze studie onderzoeken we de vraag of Trochim’s Group Concept Mapping (GCM) een bruikbare methode is om een gemeenschappelijke mentaal model (‘shared mental model’) op te stellen van een thema dat centraal staat in ontwerpgericht onderzoek. In een meervoudige gevalsstudie (n=3) die is uitgevoerd in het primair onderwijs zijn processen, producten en toepassing van GCM in drie onderzoeksprojecten onderzocht. Resultaten van analyses van transcripties van discussies (gericht op GCM-proces), concept maps (gericht op GCM-product) en gekozen probleemstelling (gericht op GCM-toepassing) laten zien dat de uit de GCM voortgekomen gemeenschappelijke mentale modellen bruikbaar waren voor probleemselectie en –analyse in de analysefase van de ontwerpgericht onderzoeksprojecten.

Leraar & Lerarenopleiding
academische werkplaats, gemeenschappelijk mentaal model, group concept mapping, lerarennetwerk

Betekenisvol en effectief begrijpend leesonderwijs in primair en voortgezet onderwijs

Symposium90Gerdineke van Silfhout, SLO

Zaal 01.525wo 15:15 - 16:45

Slechts 40 procent van de jongeren leest wekelijks ten minste tien minuten in een boek, meldt het SCP in januari 2018. Steeds minder zijn jongeren gewend aan het lezen van langere teksten, terwijl op school dat juist wordt gevraagd. Veel leerlingen ervaren leesproblemen en zijn weinig gemotiveerd om te lezen. Tijdens dit symposium bespreken we in vier bijdragen de stand van zaken van het huidige begrijpend leesonderwijs naar aanleiding van de PISA-resultaten uit 2015 bij 15-jarige leerlingen. Ook zoomen we in op effectieve aanpakken in het begrijpend leesonderwijs én in contexten buiten het onderwijs. Het opbouwen van een kennisbasis bij rijke thema's en eigen onderzoeksvragen, complexe teksten, dialogisch lezen en leeskilometers zijn enkele ingrediënten die daarbij aan bod komen.

Curriculum
achtergrondkennis, authentieke teksten, interactie, leesonderwijs

Internationalisering in het HO: interculturele leerervaringen, competentie en beoordeling

Symposium213Irene Poort, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.550wo 15:15 - 16:45

In het kader van internationalisering krijgt het hoger onderwijs in Nederland een steeds internationaler karakter, gaan studenten voor hun studie naar het buitenland en wordt van opleidingen verwacht dat zij studenten voorbereiden op participatie in een internationale en interculturele samenleving. Dit symposium heeft tot doel om vanuit een wetenschappelijke benadering beoogde doelen en effecten van deze internationaliseringsactiviteiten tegen het licht te houden. Op basis van empirisch en literatuuronderzoek worden de volgende stellingen bediscussieerd.

“Self-assessment is een geschikte methode om de interculturele competentie van studenten vast te stellen.”

“Studie buitenland maakt studenten intercultureel competent.”

“Studie buitenland draagt bij aan de professionele ontwikkeling van toekomstige leerkrachten.”

“Intercultureel groepswerk is een effectieve manier van werken binnen het hoger onderwijs.”

Hoger Onderwijs
Interculturele competentie, Interculturele leerervaringen, Internationalisering

Belofte of bedreiging? Opvattingen van talendocenten over digitaal lezen

Rondetafelgesprek73Manon Reiber-Kuijpers, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Zaal 01.560wo 15:15 - 16:45

Teksten verschijnen steeds vaker digitaal, hetgeen invloed heeft op leesgedrag. Voor het schoolvak Engels biedt een digitale leesomgeving zowel mogelijkheden als uitdagingen. Enerzijds is er een groot aanbod aan authentieke teksten en digitale ondersteuning; anderzijds vraagt dit om andere, complexere vaardigheden. Toch richt leesvaardigheidstraining in de klas zich nog altijd vooral op gedrukte teksten. Cognities (kennis, gedachten en opvattingen) van talendocenten zijn van invloed op professioneel handelen. Daarom willen we grootschalig onderzoeken welke cognities talendocenten hebben over digitaal lezen. Deze zijn lastig meetbaar en complex, doordat ze impliciet zijn en doordat ze zich inhoudelijk op het snijvlak van ICT en lezen bevinden. We vragen deelnemers om mee te denken over hoe we cognities over digitaal lezen grootschalig meetbaar kunnen maken.

ICT in Onderwijs & Opleiding
Digitaal lezen ('digital reading'), Het meten van opvattingen, Language Teacher Cognitions, Leren met ICT, Vreemde Talendidactiek

Schoolorganisatorische- en persoonlijke condities in de context van Lesson Study

Rondetafelgesprek156Tijmen Schipper, Hogeschool Windesheim

Zaal 01.560wo 15:15 - 16:45

In deze studie worden de percepties van docenten ten aanzien van schoolorganisatorische- en persoonlijke condities in de context van de professionaliseringsbenadering Lesson Study onderzocht. Met twee gevalideerde vragenlijsten wordt middels een quasi-experimenteel design (N=61) nagegaan of docenten die een jaar met Lesson Study hebben gewerkt anders tegen deze condities aankijken dan docenten uit verwante vakken die niet met Lesson Study hebben gewerkt. De resultaten tonen een significant verschil tussen beide groepen op het gebied van ‘efficacy in student engagement’. Verder laten de resultaten zien dat docenten die met Lesson Study hebben gewerkt de onderzoekende houding en de professionele ruimte in hun school en de beleving van hun eigen instructievaardigheden significant hoger waarderen.

Leraar & Lerarenopleiding
Professionele leergemeenschappen, Schoolorganisatorische condities, Teacher self-efficacy

Een svib-gemeenschap ter ondersteuning van leraren bij de uitvoering van passend onderwijs

Rondetafelgesprek158Lydia van Hartingsveldt, Driestar-educatief

Zaal 01.560wo 15:15 - 16:45

Leraren geven aan dat met de komst van passend onderwijs ze vaker met gedragsproblemen te maken hebben (De Boer & Van der Worp, 2016; Van der Meer, 2016; Onderwijsraad, 2016). Er is behoefte aan ondersteuning daarbij. School-video-interactiebegeleiding (svib) blijkt een effectieve manier om leraren te helpen. Svib is echter een individuele benadering. Leraren hebben behoefte aan collega’s waarbij ze steun kunnen vinden en die dezelfde pedagogische taal spreken. Daarom onderzoeken we of svib toegepast kan worden in (deel)teams.

Leraar & Lerarenopleiding
passend onderwijs, svib-gemeenschap

Gezamenlijke kennisontwikkeling in school

Symposium185Ton Klein, Oberon BV

Zaal 01.610wo 15:15 - 16:45

In dit symposium staat de gezamenlijke kennisontwikkeling binnen de school centraal. Nieuwe kennis en inzichten voor scholen kunnen onder meer komen uit onderzoek van docentonderzoekers uit de school zelf en uit onderzoek van derden. Professionaliseringsactiviteiten voor docenten bestaan steeds vaker uit het gezamenlijk construeren van kennis (co-constructie) voor de eigen onderwijspraktijk. Deze co-constructie kan enerzijds plaatsvinden in samenwerking met andere docenten en anderzijds in samenwerking met onderzoekers van buiten de school. Welke factoren zijn van belang voor een succesvolle onderlinge samenwerking? Hoe draagt deze kennis bij aan professionele ontwikkeling en schoolontwikkeling? En hoe zorg je dat de kennis binnen de school op duurzame wijze verspreid wordt? Dit symposium geeft aan de hand van drie onderzoeksprojecten antwoord op deze vragen.

Leraar & Lerarenopleiding
duurzame kennisontwikkeling, samenwerking onderwijs en onderzoek

Stimuleren van diep leren in SPOCs middels peerfeedback

Paperpresentatie18Renée Filius, UMC Utrecht/Elevate

Zaal 01.760wo 15:15 - 16:45

Dit onderzoek is gericht op hoe peer feedback in SPOCs (Small Private Online Courses) als dialoog ingezet kan worden om diep leren te stimuleren. Data uit vragenlijsten, interviews en leeromgeving zijn geanalyseerd om de perceptie van diep leren en de feedbackkenmerken te bepalen.

Resultaten ondersteunen de visie dat peerfeedback instructie en de reactie op de peer feedback samen leiden tot een dialoog, die diep leren stimuleert. De waarde van de feedback zit meer in die dialoog dan in de feedback zelf. De dialoog wordt versterkt doordat studenten geneigd zijn om feedback van medestudenten veel meer in twijfel te trekken dan ze bij docenten zouden doen. Als gevolg denken ze er langer en dieper over na, wat leidt tot diep leren.

ICT in Onderwijs & Opleiding
Diep leren, Online dialoog, Online peerfeedback, SPOCs

De boundary crossing rubric: het waarderen van leren met andere partijen

Paperpresentatie61Carla Oonk, Wageningen University & Research

Zaal 01.760wo 15:15 - 16:45

Om studenten te leren omgaan met complexe maatschappelijke vraagstukken, ontstaan in toenemende mate authentieke leeromgevingen waarin studenten samenwerken met ‘anderen’ – bijvoorbeeld andere praktijken, disciplines, culturen - teneinde gezamenlijk tot innovatieve oplossingen te komen. In deze leeromgevingen moeten studenten leren om grenzen tussen praktijken te zien, te waarderen en te overbruggen. De vier boundary crossing leermechanismen (Akkerman & Bakker, 2011) kunnen dit leren ondersteunen. Via multimethod analyse van acht zg. regionale leeromgevingen operationaliseert deze studie de boundary crossing leermechanismen in concreet studentgedrag teneinde het leren van studenten in deze leeromgevingen te duiden, te coachen en te waarderen. De resulterende rubric wordt door een variatie aan docenten goed gewaardeerd om boundary crossing leren te duiden en boundary crossing leeromgevingen te ontwerpen.

Leren & Instructie
boundary crossing leermechanismen, boundary crossing leeromgeving, rubric

Geven studenten betere feedback na het observeren van feedbackvoorbeelden?

Paperpresentatie114Floris van Blankenstein, Universiteit Leiden

Zaal 01.760wo 15:15 - 16:45

Onervaren studenten hebben vaak meer baat bij uitgewerkte voorbeelden dan bij onbegeleid zelf zoeken naar oplssingen. Dat geldt wellicht ook voor het leren van feedbackvaardigheden. Deze studie onderzocht of het observeren van feedbackvoorbeelden tot betere feedback leidde dan zelf feedback geven. Studenten pedagogische wetenschappen volgden ofwel een college waarin ze voorbeelden van feedback observeerden (voorbeeldconditie, n = 47), ofwel een college waarin ze zelf feedback gaven (oefenconditie, n = 49). Direct daarna en een week later gaven ze zelf feedback. Direct na de interventie gaf de voorbeeldenconditie significant meer feedback dan de oefenconditie; een week later waren er geen significante verschillen. Dit wijst erop dat feedbackvoorbeelden effectief kunnen zijn, maar de feedbackvoorbeelden kunnen verder geoptimaliseerd worden.

Leren & Instructie
, hoger onderwijs, peer feedback, presentatievaardigheden, uitgewerkte voorbeelden

17:00 - 18:30 Parallelsessies 2

Inspiratie om onderzoeksdata te verrijken met publiekelijke beschikbare achtergrondgegevens

Alternatieve presentatievorm182Marieke van der Pers, Lerarenopleiding, Rijksuniversiteit Groningen

Refterwo 17:00 - 18:30

Vanuit de speakerscorner inspireren wij het publiek door kennis te delen over de manieren waarop onderzoeksdata verrijkt kan worden met informatie over omgevingsfactoren van scholen en regio’s die publiekelijk beschikbaar zijn. Hierbij geven we tips en voorbeelden die onderzoekers kunnen gebruiken om in het onderzoeksontwerp te anticiperen op het gebruik hiervan en mee te denken aan mogelijkheden om lopende en afgesloten dataverzamelingen uit te breiden. Hiermee willen we onderzoekers inspireren om andersoortige onderzoeksvragen te formuleren. Deze manier van innovatief en creatief omgaan met bestaande middelen kan tot meer en diepgaander wetenschappelijke output leiden.

Methodologie & Evaluatie
Administratieve data, Datamanagement, Koppeling van gegevens, Omgevingsfactoren

Werkplaats onderzoeksamenwerking Hoger Onderwijs en praktijk

Alternatieve presentatievorm151Ditte Lockhorst, Oberon; Gea Spaans, PO-Raad; Anouke Bakx, Fontys Hogescholen; Maartje van den Brand, Plein013; Inti Soeterik, Niels de Ruig, Universiteit van Amsterdam; Dieneke Blikslager, ASKO Scholen; Lotte Henrichs, Universiteit Utrecht

Zaal 0.220wo 17:00 - 18:30

De drie werkplaatsen onderwijsonderzoek PO zijn ten tijde van de ORD bijna twee jaar bezig waarna de subsidieperiode voor deze werkplaatsen in principe stopt. In de werkplaatsen werken PO-scholen, hogescholen en universiteiten gezamenlijk en evenwaardig samen aan onderzoek. Binnen het flankerend onderzoek naar de Werkplaatsen is een literatuurstudie gedaan naar de succesfactoren voor een vruchtbare onderzoekssamenwerking tussen basisscholen en Hoger Onderwijsinstellingen. Wij organiseren een ‘Werkplaats’ op de ORD waarin deelnemers samen een eigen model voor samenwerking tussen Hoger Onderwijs en scholen maken, waarbij de samenwerking is gericht op het zo optimaal mogelijk gebruik maken van onderzoeksresultaten in de praktijk. Het gaat daarbij om de concrete vormgeving van de samenwerking, inclusief haalbaarheidsvraagstukken.

Beleid & Organisatie
onderzoekssamenwerking, werkplaatsen

Effecten van vroege versnelling en vertraging, schooladviezen en systeemkenmerken op schoolloopbanen

Symposium140Tanya Beliaeva, Dienst Uitvoering Onderwijs

Zaal 01.110wo 17:00 - 18:30

In Nederland is er een grote diversiteit aan schoolloopbanen van leerlingen. Een belangrijk moment in de schoolloopbaan is de overgang van het basisonderwijs naar voortgezet onderwijs. Het doel van dit symposium is om inzichten in schoolloopbanen uit drie verschillende bronnen samen te brengen:

1) informatie over versnelling en vertraging in het basisonderwijs en de effecten hiervan op de schoolloopbaan van de leerlingen in het vo,

2) informatie over de predictieve validiteit van zowel het basisschooladvies en de Cito Eindtoetsscore m.b.t. de verdere schoolloopbaan,

3) informatie over hoe scholen de onderbouw hebben ingericht, welke plaatsings- en overgangsregelingen daarbinnen gehanteerd worden en wat de ervaringen hiermee zijn.

Voorzitter: Hanke Korpershoek, GION Onderwijs/Onderzoek

Referent: Lex Herweijer, Sociaal en Cultureel Planbureau

Onderwijs & Samenleving
basisschooladvies, eindtoetsscore, inrichting onderbouw, onderwijsmobiliteit, schoolloopbanen

Ondersteboven van nieuwe technologie: 3 innovatieve concepten geïmplementeerd en geëvalueerd

Paperpresentatie17Theo Bastiaens, Welten-instituut - Open Universiteit/Fernuniversitaet in Hagen

Zaal 01.120wo 17:00 - 18:30

In deze presentatie bespreken we een drietal innovatieve didactische concepten die grootschalig zijn geïmplementeerd en geëvalueerd.

Sinds 2012 hebben we aan een grote Duitse Universiteit een aantal social software projecten uitgevoerd die het onderwijs zouden moeten vernieuwen. Creativiteit, eigen inbreng en samenwerken stonden als doelstellingen centraal. In de presentatie wordt een grootschalige- (MOOC), een middelgrote - (Wikiade) en een kleinschalige (Bildungsduell) implementatie besproken. De evaluaties van de drie projecten tonen aan dat zowel docenten als studenten positief staan tegenover nieuwe technologie maar het maar moeizaam in hun dagelijkse praktijk integreren. Inzet en motivatie vertonen tijdens het verloop van projecten een dalende lijn. Nieuwe technologie die essentieel is voor het leerdoel of het assessment wordt vaker en langer gebruikt.

ICT in Onderwijs & Opleiding
Didactiek, ICT

Didactisch redeneren over de inzet van technologie: TPACK of niet?

Paperpresentatie229Anneke Smits, Hogeschool Windesheim

Zaal 01.120wo 17:00 - 18:30

Dit onderzoek speelt zich af binnen een literatuurmodule van de lerarenopleiding Engels. In deze module streefden we naar de ontwikkeling van vakspecifieke TPACK en van het didactisch redeneren rondom de inzet van technologie. In een eerder onderzoek zagen we na de module significante groei op de TPACK-core vragenlijst. In dit onderzoek proberen we tot dieper begrip te komen van de aard van de TPACK van de studenten door middel van interviews. De centrale onderzoeksvraag was: Wat kunnen we uit het didactisch redeneren van studenten over technologie gebruik afleiden over hun TPACK? De kwalitatieve analyse leidde tot een rijk overzicht van vakspecifieke redeneringen en tot het vaststellen van verschillende niveaus van redeneren in relatie tot TPACK.

ICT in Onderwijs & Opleiding
Didactisch redeneren, Lerarenopleiding, Literatuuronderwijs, Onderwijsopvattingen, TPACK

Onderwijsvernieuwing met een adaptief leermiddel in het basisonderwijs

Paperpresentatie259Marjoke Bakker, Radboud Universiteit/Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Zaal 01.120wo 17:00 - 18:30

Adaptieve leermiddelen op tablets bieden de ruimte om onderwijs meer aan te passen aan de behoeften van leerlingen. In een grootschalig onderzoek (54 scholen) gedurende drie schooljaren werd onderzocht hoe leerkrachten het adaptieve leermiddel Snappet inzetten en wat de effecten zijn op de leeruitkomsten bij rekenen en spelling. De resultaten laten een toename zien in het gebruik van adaptieve oefeningen (adaptiviteit via het directe pad) en van de dashboardgegevens, op basis waarvan leerkrachten hun didactisch handelen kunnen afstemmen op de behoeften van individuele leerlingen (adaptiviteit via het indirecte pad). Verder blijkt dat de leeruitkomsten van leerlingen die met Snappet werken tenminste vergelijkbaar zijn met die van leerlingen in de controlegroep, waarbij leerlingen die meer met Snappet oefenen hogere leeropbrengsten bereiken.

ICT in Onderwijs & Opleiding
adaptiviteit, basisonderwijs, tablets

Slim door Gym: effecten van twee fysieke interventies op leerprestaties van basisschoolleerlingen

Paperpresentatie70Anne de Bruijn, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.150wo 17:00 - 18:30

Fysiologische mechanismen suggereren dat beweging kan leiden tot verbeterde schoolprestaties, doordat matig-tot-intensief bewegen leidt tot veranderingen in de hersenen, die vervolgens bijdragen aan verbeterde cognitieve prestaties. Ontwikkelingsmechanismen veronderstellen dat de relatie tussen beweging en cognitie verklaard kan worden doordat dezelfde hersengebieden actief zijn tijdens complexe fysieke en cognitieve taken, waardoor deze efficiënter gaan samenwerken. In dit cluster gerandomiseerd onderzoek uitgevoerd op 22 scholen (n=891; groepen 5 en 6) werden effecten van twee 14-weken durende interventies in het bewegingsonderwijs onderzocht: een matig-intensieve (fysiologisch mechanisme) en cognitief-uitdagende interventie (ontwikkelingsmechanisme). Er werden geen effecten gevonden op schoolprestaties. De intensiteit van beweging lijkt hierbij van belang te zijn. Geconcludeerd kan worden dat meer tijd besteden aan bewegingsonderwijs niet ten koste gaat van schoolprestaties.

Leren & Instructie
Bewegingsonderwijs, Interventieonderzoek

De invloed van de groepsgrootte in het basisonderwijs op de onderwijsprestaties van leerlingen

Paperpresentatie171Susan Borggreve, Dienst Uitvoering Onderwijs

Zaal 01.150wo 17:00 - 18:30

Groepsgrootte in het basisonderwijs is een belangrijk onderwerp in de maatschappij en de politiek, dit geldt ook voor de kwaliteit van het basisonderwijs. Dit is het eerste grootschalige onderzoek naar de invloed van groepsgrootte op schoolprestaties van leerlingen aan het eind van de basisschool. Hogere eindtoetsresultaten hangen samen met kleinere onderbouwgroepen en met grotere bovenbouwgroepen in basisscholen. Dit verband wordt onder andere beïnvloed door de ouderopleiding. Sinds 2013 trekken wij jaarlijks een gestratificeerde steekproef van 500 basisscholen en controleren wij de registratie van groepen en leerjaren. Deze informatie koppelen wij aan de eindtoetsgegevens van de leerlingen en andere leerlinggegevens uit BRON; deze zijn voor alle bekostigde basisscholen bij ons bekend.

Beleid & Organisatie
basisonderwijs, bovenbouw, eindtoets, Groepsgrootte, onderbouw

Kleine basisscholen, kleine jaargroepen en de ontwikkeling van leerwinst

Paperpresentatie265Lyset Rekers-Mombarg, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.150wo 17:00 - 18:30

De krimp in leerlingaantallen in het primair onderwijs zal nog tot zeker 2040 voortduren met een toename van het aantal kleine basisscholen als gevolg. Op kleine basisscholen zou de onderwijskwaliteit onder druk staan en de leerlingen zouden minder leerwinst – groei in vaardigheidscore - boeken. Of dit reëel is nog onduidelijk. Uit twee internationale reviewstudies blijkt geen duidelijk samenhang tussen schoolgrootte en (cognitieve) leerprestaties. In een recent kleinschalig onderzoek naar de leerwinstontwikkeling in een krimpgebied is de wisselwerking tussen schoolgrootte, jaargroepgrootte en leerwinst onbelicht gebleven. De onderzoeksvraag is of school- en jaargroepgrootte samenhangen met de ontwikkeling van de leerwinst voor cognitieve leerprestaties in krimpgebieden. Met gegevens uit leerlingvolgsystemen van 281 scholen is antwoord gegeven op deze vraag.

Beleid & Organisatie
krimpende leerlingenaantallen, leerwinst, onderwijseffectiviteit, schoolgrootte

Leeridentiteitsontwikkeling en contextuele continuïteit en discontinuïteit bij jongeren

Paperpresentatie23Monique Verhoeven, Universiteit van Amsterdam

Zaal 01.170wo 17:00 - 18:30

Wanneer jongeren lastig verbinding maken tussen de leernoties uit verschillende contexten –school, thuis, de sportvereniging– kan dit ertoe leiden dat zij zich distantiëren van school (Bronkhorst & Akkerman, 2016). Er is nog weinig bekend over hoe buitenschoolse leernoties en -ervaringen de ‘schoolse’ leeridentiteit van jongeren beïnvloeden. Op basis van interviews met achttien derdeklassers laten wij zien hoe een hoge mate van contextuele continuïteit in leernoties en –ervaringen de schoolse leeridentiteit van jongeren gunstig kan beïnvloeden. Ook toont de analyse aan dat wanneer contextuele discontinuïteit leidt tot interne verdeeldheid binnen het individu, twee factoren doorslaggevend zijn voor de gunstige ontwikkeling van een schoolse leeridentiteit, namelijk de geselecteerde rolmodellen en de aansluiting bij de leervoorkeuren van jongeren.

Onderwijs & Samenleving
contextuele (dis)continuïteit, interviewstudie, leeridentiteit, lines of practice framework

Maakbaarheid van intelligentie: opvattingen van leerlingen in het VMBO

Paperpresentatie30Emmy de Kraker-Pauw, Hogeschool Utrecht/Hogeschool Zeeland/Vrije Universiteit Amsterdam

Zaal 01.170wo 17:00 - 18:30

Deze studie is een mixed-methods design, waarin onderzocht wordt wat de opvattingen zijn van VMBO-2 leerlingen met betrekking tot 'maakbaarheid van inatelligentie'. Wellicht spelen deze opvattingen een rol bij het tot stand komen van de vakken- en studiekeuzes, die deze leerlingen al op relatief jonge leeftijd moeten maken. Exploratief wordt er gekeken naar de invloed van de variable 'gender'.

Onderwijs & Samenleving
gender, maakbaarheid van intelligentie (mindset), vmbo

De verscheidene profielen van hoogbegaafde basisschoolleerlingen: een Q-methodologisch onderzoek

Paperpresentatie133Djoerd de Graaf, Universiteit Maastricht

Zaal 01.170wo 17:00 - 18:30

Er is een grote verscheidenheid aan hoogbegaafde leerlingen. Het onderkennen van deze verschillen is van groot belang, zowel voor de identificatie van deze leerlingen, als voor het erkennen van hun specifieke onderwijsbehoefte. Middels een Q-methodologisch onderzoek bij een heterogene groep Nederlandse hoogbegaafde basisschoolleerlingen zijn vier duidelijke profielen onderscheiden: de presteerder, de verlegene, de verveelde en de nieuwsgierige. Deze profielen tonen grote gelijkenis met vier van de zes profielen van Betts & Neihart. Daarmee is middels een gestructureerde onderzoeksmethode het bestaan van deze veel gebruikte profielen bevestigd. Sommige profielen lijken ondervertegenwoordigd in het voltijds hoogbegaafdheids-onderwijs. Om dit nader te testen is beschreven hoe in een enquête-onderzoek gemeten kan worden wat het aandeel is van de gevonden profielen in een grotere populatie.

Beleid & Organisatie
basisonderwijs, hoogbegaafdheid, leerlingprofielen, Q-methodologie

Divisieslot Leraar & Lerarenopleiding

Divisieslot

Zaal 01.220wo 17:00 - 18:30

Leraar & Lerarenopleiding

De effectiviteit van COCP in de klas: doen alle leerlingen gelijkwaardig mee aan groepsinteracties?

Paperpresentatie16Margriet Heim, Kohnstamm Instituut UvA

Zaal 01.310wo 17:00 - 18:30

In het (speciaal) onderwijs komen steeds meer leerlingen met complexe communicatieproblemen (CCN). Leerkrachten en leraarondersteuners werden getraind en gecoacht in het toepassen van tien leerkrachtstrategieën om gelijkwaardige groepsinteractie te stimuleren in groepen van kinderen die wél kunnen spreken en kinderen die niet of nauwelijks kunnen spreken. In een longitudinaal onderzoek met in totaal acht video-observaties per klas werden de effecten van dit traject geëvalueerd bij zeven leerkrachten en in totaal 49 leerlingen, van wie zestien met CCN. De resultaten laten zien dat leerkrachten na de training goed in staat zijn de leerkrachtstrategieën toe te passen en dat dit leidt tot een hoger participatieniveau van de niet of nauwelijks sprekende kinderen. De conclusie luidt dan ook dat deze training effectief is.

Curriculum
complexe communicatieproblemen, gelijkwaardige participatie, groepsinteractie

Effectieve leerstrategieën in handboeken van Vlaamse en Nederlandse lerarenopleidingen

Paperpresentatie26Tim Surma, Welten-instituut - Open Universiteit

Zaal 01.310wo 17:00 - 18:30

Om te bepalen of en hoe toekomstige leraren worden geïnformeerd over effectieve leerstrategieën, werd de actuele dekkingsgraad geanalyseerd van twee zeer effectieve leerstrategieën, namelijk distributed practice (gespreid leren) en retrieval practice (actief informatie uit het geheugen ophalen) in handboeken en syllabi van lerarenopleidingen. Er werden 61 handboeken van 44 Vlaamse en Nederlandse lerarenopleidingen (hogescholen en universiteiten) onderzocht door beschrijvende en prescriptieve informatie over de leerstrategieën te inventariseren en of er werd verwezen naar relevant onderzoek. De resultaten lieten zien dat de meeste handboeken de leerstrategieën niet volledig behandelden en dus dat aankomende leraren in ieder geval schriftelijk niet in contact kwamen met die strategieën. Mogelijke implicaties en uitdagingen voor auteurs, lerarenopleidingen en beleidsmakers worden besproken.

Leraar & Lerarenopleiding
cognitieve wetenschap, handboeken, leerstrategieën

Welke invloed hebben leesvaardigheid en betrokkenheid tijdens het lezen op elkaar?

Paperpresentatie124Saskia Brokamp, Hogeschool Utrecht

Zaal 01.310wo 17:00 - 18:30

De relatie tussen leesvaardigheid en de betrokkenheid van leerlingen is in onderzoek aangetoond. De precieze aard van dit verband is echter nog niet bekend. In dit onderzoek is de richting van het verband tussen leesvaardigheid en betrokkenheid tijdens het lezen onderzocht bij 593 groep 5 leerlingen. Zowel leesvaardigheid als betrokkenheid (gemeten als taakgerichtheid, emotionele stabiliteit en gehoorzaamheid) werden aan het begin en het eind van groep 5 gemeten. Uit de resultaten komt naar voren dat betrokkenheid tijdens het lezen aan het begin van het jaar geen invloed heeft op de leesvaardigheid aan het eind van het jaar. De leesvaardigheid aan de start heeft echter wel invloed op de betrokkenheid tijdens het lezen aan het eind van het jaar.

Curriculum
Betrokkenheid, Leesvaardigheid

Gedragsinzichten en (hoger) onderwijs

Symposium13Marc van der Steeg, Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Zaal 01.320wo 17:00 - 18:30

In dit symposium schijnen we licht op de veelal nog onontdekte potentie van het benutten van inzichten uit de gedragswetenschappen voor keuzegedrag van studenten, oud-studenten en aankomend studenten. De eerste bijdrage laat zien dat aanpassingen in de keuzearchitectuur van studieleningen een sterke impact kunnen hebben op leengedrag van studenten. De tweede presentatie laat zien dat verschillende toon, frequentie en vormgeving van communicatie naar moeilijk bereikbare oud-studenten sterk kan uitmaken voor de response en het terugdringen van betalingsachterstanden. De derde presentatie gaat over de invloed van arbeidsmarktinformatie op de studiekeuze. De resultaten laten zien dat arbeidsmarktinformatie vaak slechts in beperkte mate wordt gebruikt bij de studiekeuze, maar dat studiekiezers wel gevoelig lijken voor negatieve informatie.

Hoger Onderwijs
Gedragsinzichten, Keuzeprocessen studenten, Nudging

Interdisciplinair curriculumontwerp en de professionalisering van (aankomende) leraren

Symposium112Nienke Nieveen, SLO/Technische Universiteit

Zaal 01.360wo 17:00 - 18:30

Het belang van interdisciplinair onderwijs wordt in toenemende mate onderkend. Omdat de 'grand challenges' van deze tijd (duurzaamheid, klimaatverandering, veiligheid, etc.) interdisciplinair van aard zijn, is het belangrijk dat leerlingen leren daarnaar te kijken vanuit meerdere vakdisciplines en bij te dragen aan mogelijke oplossingen. Naast vakspecifieke kennis en vaardigheden zijn daarvoor ook vakoverstijgende vaardigheden nodig.

Het ontwerpen van interdisciplinaire onderwijs vraagt om een specifieke aanpak en toerusting van de leraren die veelal monodisciplinair zijn opgeleid. In dit symposium komen drie studies aan de orde waarbinnen onderzocht is wat principes zijn voor een aanpak om te komen tot interdisciplinaire projecten in het vo en daarbinnen wat kenmerken zijn van kwalitatief goede steun (relevant, consistent, bruikbaar en effectief) aan aankomende vo-leraren.

Curriculum
curriculumontwerp, docentprofessionalisering, interdisciplinair onderwijs

Professionalisering van aardrijkskundedocenten met betrekking tot summatieve toetsing

Paperpresentatie54Erik Bijsterbosch, Hogeschool Windesheim

Zaal 01.520wo 17:00 - 18:30

Summatieve toetsen hebben vaak een beperkte leerwaarde. Een belangrijk kenmerk van deze toetsen is dat ze relatief sterk een beroep doen op reproductie van kennis. Om aardrijkskundedocenten te professionaliseren in de constructie van summatieve toetsen met een hogere leerwaarde is daartoe een professionaliseringsprogramma ontworpen. In 2017 hebben acht docenten deelgenomen aan een programma rondom schoolexamens in het vmbo. Uit de evaluatie van het programma is gebleken dat docenten hun schoolexamens hebben aangepast, waardoor ze minder gericht waren op de reproductie van kennis. Een evaluatie van vragenlijsten en interviews gaf aan dat de docenten ook professionele groei hebben doorgemaakt met betrekking tot hun kennis, vaardigheden en overtuigingen. De docenten bewandelden wel verschillende leerpaden om tot deze groei te komen.

Curriculum
professionaliseringsprogramma, professionele groei bij docenten, summatieve toetsing

De bijdrage van een gestructureerde ontwerpaanpak voor docentontwikkelteams op product en proces

Paperpresentatie65Jolise 't Mannetje, Saxion

Zaal 01.520wo 17:00 - 18:30

Om het deeltijdonderwijs op Hogescholen te flexibiliseren en beter te laten aansluiten bij deeltijdstudenten, worden binnen diverse hogescholen curriculumvernieuwingen doorgevoerd. Dit onderzoek rapporteert over drie docentontwikkelteams [DOTs] uit de sector Zorg en Welzijn. Elk team had tot doel om opleidingspecifieke modulen te ontwikkelen volgens een ondersteunde gestructureerde ontwerpaanpak. Vragenlijsten en reflecties zijn ingezet voor dataverzameling over de ervaren kwaliteit van de opgeleverde producten en de tevredenheid over het ontwerpproces. De resultaten tonen aan dat docenten tevreden zijn over de kwaliteit, maar dat één van de DOTs ontevreden is over het proces. Reflecties van procesbegeleiders illustreren daarnaast dat DOTs waar de eerste stappen volgens de aanpak zijn doorlopen, in de vervolgstappen minder moeite ervaren bij de ontwikkeling van het onderwijs.

Curriculum
deeltijdonderwijs, DocentOntwikkelTeams, onderwijsontwerp

Co-creatie van een teamvisie: de relevantie van ‘Shared Mental Models’

Paperpresentatie125Rainer Hensel, Haagse Hogeschool

Zaal 01.520wo 17:00 - 18:30

Het groepsproces is geanalyseerd, als in kleine, zelfsturende teams door middel van co-creatie een teamvisie ontwikkeld moet worden.

Het effect van de individuele visies en visie integratie, net als het effect van feedback/ conflicthantering, is vooral indirect. De kracht van de visies en de integratie van diverse visies versterken pas de kwaliteit van de co-creatie, als de feedback mechanismen en de conflicthantering effectief toegepast worden. Waardevolle feedback en een effectieve conflicthantering resulteert dan weer in een gedegen groepscommunicatie, die weer een krachtige invloed heeft op de kwaliteit van de co-creatie. Er lijkt dus sprake te zijn van een specifiek pad dat doorlopen moet worden.

De resultaten zijn relevant voor projectonderwijs en wijzen op het belang van groepsdynamische interventies.

Domein Specifieke Aspecten van Onderwijs
co-creatie teamvisie, ondernemerschap, project gestuurd onderwijs, Shared Mental Models, zelfsturende teams

Divisieslot Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap

Divisieslot

Zaal 01.525wo 17:00 - 18:30

Innovatieve onderzoeksdesigns met duurzame werking in de praktijk

In deze ORD-special van de divisie BBV (beroepsonderwijs, bedrijfsopleidingen en vakmanschap) willen we met special guest Floor Basten (docent onderzoeksmethoden en onderzoeker) en elkaar in gesprek over innovatieve onderzoeksdesigns. Daarvoor zijn twee aanleidingen:

  • De praktijkrelevantie van onderzoek krijgt steeds meer aandacht. In NWO-aanvragen moet dit punt verhelderd worden, in NRO en SIA aanvragen voor praktijkgericht onderzoek is het een hoofditem, en ook opdrachtonderzoek heeft ermee te maken. Hoe kun je je onderzoeksontwerp zo maken dat het onderzoek ook echt duurzaam bijdraagt aan de praktijk?
  • Het bevorderen van onderzoekend vermogen van (onderwijs)professionals (in opleiding) en teams staat al jaren hoog op de agenda van de overheid en het beroepenveld. Duidelijk is dat het ontwikkelen van dit onderzoekend vermogen en het doen van onderzoek in je eigen werkpraktijk wezenlijk iets anders is dan het imiteren van de handelingen van onderzoekers. Hoe kun je praktijkonderzoek doen, en wat en hoe kun je daarbij leren van onderzoekers?

Vanuit deze aanleidingen willen we kijken naar innovatieve onderzoekdesigns voor praktijk(gericht)onderzoek dat duurzaam bijdraagt aan de praktijk. Essentieel is de transdisciplinaire samenwerking in het ontwikkelen van het design. Wat zijn ontwerpprincipes daarbij die leiden tot onderzoekend vermogen met duurzame werking? In de bijeenkomst gaan we aan het werk aan de hand van voorbeelden en verhalen.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap

Success for All belicht vanuit verschillende oogpunten

Symposium222Emmelien van der Scheer, Mechteld van Kuijk, Marijke Mullender-Wijnsma, Marij Veldman, Mariëtte Hingstman, Marlot Akkermans, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.610wo 17:00 - 18:30

Dit symposium geeft op het niveau van de school, klas, leerling en ouders inzicht in de voorwaarden voor en implementatiemoeilijkheden van het invoeren van het school-brede programma Success for All (SfA). Na een kort overzicht van SfA Nederland, zullen eerst de implementatiemoeilijkheden (op zowel het niveau van de school als van de klas) van SfA worden besproken. Vervolgens wordt het implementeren van samenwerkend leren in de klas besproken. De derde bijdrage zal effecten op het niveau van de leerling met betrekking tot taakgerichtheid bespreken. In de vierde bijdrage zal ingaan worden op het belang van ouderbetrokkenheid.

Leren & Instructie
Implementatie, Ouderbetrokkenheid, Samenwerkend leren, Success for All, Taakgerichtheid

Effectiviteit, complexiteit en diversiteit van differentiatie

Symposium175Trynke Keuning, Universiteit Twente

Zaal 01.760wo 17:00 - 18:30

In dit symposium worden verschillende perspectieven op differentiëren in zowel het primair als het voortgezet onderwijs belicht. In de eerste bijdrage zijn door middel van een systematische literatuurstudie de effecten onderzocht van het geven van adaptieve instructie in het voortgezet onderwijs. De tweede bijdrage gaat dieper in op de leraarvaardigheden die ‘differentiëren’ vereist door het uitvoeren van een cognitieve taakanalyse, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen leraren die werken met adaptieve software en leraren die werken met methodewerkboekjes. De laatste bijdrage gaat na in hoeverre leraren differentiëren in de mate waarin zij leerlingen autonomie en structuur bieden en wordt gekeken in hoeverre dit samenhangt met leerlingmotivatie. Dit symposium is een waardevolle bijdrage aan differentiatieonderzoek in het PO en het VO.

Leren & Instructie
adaptief onderwijs, differentiatie

donderdag 14 jun 2018

09:00 - 10:30 Parallelsessies 3

Divisieslot Curriculum

Divisieslot

Zaal 00.220do 09:00 - 10:30

Curriculum.nu en de inbreng van expertise

In vervolg op het werk van het Platform Onderwijs2032 (2014-2016) is eind 2017 het programma curriculum.nu gestart. Negen ontwikkelteams buigen zich in 2018 over de vraag wat leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs moeten kennen en kunnen. De opbrengsten van dit ontwikkelproces dienen om kerndoelen en eindtermen te actualiseren.

De ontwikkelteams bestaan uit docenten en schoolleiders vanuit het standpunt "teacher in the lead". Elk van de vier ontwikkelsessies (drie dagen waarop de ontwikkelteams bijeenkomen) resulteert in (tussen)opbrengsten, dilemma’s en vragen waarop vervolgens iedereen feedback kan geven. In april 2018 is op de producten van de eerste ontwikkelsessie gereageerd door leraren, schoolleiders, leerlingen, ouders, vakverenigingen en andere netwerken, het vervolgonderwijs, het bedrijfsleven, wetenschap en overige belangstellenden. In juni 2018 volgt de tweede consultatieperiode.

 

Tijdens het ORD-divisieslot is het niet de bedoeling een VOR-reactie te formuleren op de inhoud van de tussenproducten van de negen ontwikkelteams. Daarvoor is de tijd te kort en zijn de opbrengsten te divers. De tussenproducten bieden wel aanleiding te reflecteren op de centrale vragen:

1.       Welke diversiteit aan expertises is nodig bij de herijking van het curriculum op landelijk niveau en hoe verhoudt die diversiteit zich tot het proces van Curriculum.nu?

2.       Wat kunnen we leren van ervaringen in Nederland en elders?

 

Na korte inleidingen van enkele sprekers over de stand van zaken bij curriculum.nu en over ervaringen met curriculumontwikkeling starten we de discussie over beide vragen. Bij voldoende belangstelling voor dit onderwerp is het bestuur van de VOR-divisie Curriculum van plan in het najaar een aparte bijeenkomst te beleggen om dit thema verder uit te diepen en wellicht op basis daarvan een advies te formuleren voor het vervolg van curriculum.nu na de fase van de ontwikkelteams.

Curriculum

Verschillende ouders, verschillende leerkrachten. Educatief partnerschap in het primair onderwijs

Symposium202Carla Haelermans, Melanie Monfrance, Universiteit Maastricht; Johan de Jong, Martine Tiessen, Fontys Hogeschool Pedagogiek

Zaal 01.110do 09:00 - 10:30

In dit symposium wordt verslag gedaan van een onderzoeksproject, waarbij een universiteit, twee hogescholen en twee schoolbesturen primair onderwijs betrokken zijn. In de eerste bijdrage worden de resultaten van het vragenlijstonderzoek onder 92 basischolen gepresenteerd (respons 69%). Centraal staat hoe verschillen tussen leerkrachten op het gebied van ouderbetrokkenheid verklaard kunnen worden met kenmerken van scholen, leerkrachten, leerlingen, en ouders. De tweede bijdrage is gericht op de resultaten van de kwalitatieve studie. Middels 55 interviews op verschillende typen scholen is onderzocht hoe leerkrachten in de gesprekken met ouders invulling geven aan educatief partnerschap en of zij hierbij gebruik maken van eenzijdige- of tweezijdige-communicatie. De derde bijdrage gaat in op het ontwerpgerichte onderzoeksdeel, de ontwikkeling en evaluatie van een training cultuur-sensitieve gespreksvoering.

Leraar & Lerarenopleiding
Educatief partnerschap, Onderwijsachterstanden, Primair onderwijs

Schoolbiografieën van honoursstudenten: wie ze zijn en hoe ze eerder gestimuleerd konden worden

Paperpresentatie64Annedien Pullen, Saxion; Elanor Kamans, Hanzehogeschool Groningen

Zaal 01.120do 09:00 - 10:30

Het doel van dit onderzoek was om hbo-honoursstudenten terug te laten blikken op hun schoolloopbaan en het type leerling dat zij waren in het voortgezet onderwijs om inzicht te krijgen in hoe zij op de havo gestimuleerd en uitgedaagd konden worden. Honoursstudenten uit het hbo met een havodiploma (n=24) zijn aan de hand van een zelfgetekende storyline met daarin lijnen voor motivatie, prestatie en uitdaging geïnterviewd over hun schoolloopbaan. De resultaten laten zien dat er grote variëteit is in het verloop van schoolloopbanen en wat studenten destijds typeerde. Volgens de honoursstudenten kunnen honoursprogramma’s op de havo, waarin leerlingen meer sturing kunnen geven aan leren op basis van eigen interesses, een goede manier zijn om talent te identificeren en stimuleren.

Leren & Instructie
havo, honoursonderwijs, uitdaging

Interesse-ervaringen van scholieren: hoe het verleden, het nu, en de toekomst interesse beïnvloeden

Paperpresentatie75Jonne Vulperhorst, Universiteit Leiden

Zaal 01.120do 09:00 - 10:30

Om meer inzicht te krijgen in waarom adolescenten specifieke objecten interessant vinden wordt in deze studie onderzocht wat het maakt dat scholieren geïnteresseerd zijn in dagelijkse ervaringen. Aan de hand van de experience sampling methode hebben 40 jongeren drie keer een week ingevuld waarom ze interesse ervaarden. Uit de resultaten blijkt dat wat een ervaring interessant maakt kan liggen aan hoe de huidige situatie wordt ervaren en/of hoe de situatie verbonden kan worden aan vorige ervaringen met eenzelfde interesse-object, identiteit of doelen. De geïdentificeerde redenen in deze studie kunnen als handvatten voor docenten dienen wanneer docenten de interesse van scholieren willen opwekken in hun vakgebied.

Leren & Instructie
Adolescenten, Experience Sampling methode, Interesses, Persoon in context benadering

Motivatieontwikkeling van kinderen in de voor- en vroegschoolse periode

Paperpresentatie142Annemiek Veen, Kohnstamm Instituut, Universiteit van Amsterdam

Zaal 01.120do 09:00 - 10:30

Al decennia lang maken opleiders zich zorgen over de motivatieafname van leerlingen na schoolovergangen. Het meeste onderzoek is gericht op de overgang van basis- naar voortgezet onderwijs. Weinig is bekend over de motivatieontwikkeling na de overgang van een voorschoolse instelling naar school. Dit onderzoek richt zich op de motivatieontwikkeling van kinderen van 2 tot 7 jarige leeftijd, naar sociale en etnische achtergrond en factoren die hierop van invloed zijn. Longitudinale data van vijf metingen van 1009 kinderen uit het pre-COOL cohortonderzoek werden benut. Net als bij ander onderzoek naar schoolovergangen, bleek de relatie met de leidster/leerkracht een verklaring te bieden voor motivatieafname: een toename in conflict bleek onder meer samen te gaan met een minder positieve groei in werkhouding.

Leren & Instructie
Jonge kinderen, Motivatieontwikkeling

Percepties van studenten over student-docent partnerschap bij onderwijsverbetering

Paperpresentatie67Samantha Martens, Universiteit Maastricht

Zaal 01.170do 09:00 - 10:30

Studenten voelen zich niet altijd serieus genomen bij onderwijsverbetering: zij hebben het gevoel dat er weinig met hun verbetersuggesties wordt gedaan. Een student-docent partnerschap (SDP) kan veel belovend zijn: een gelijkwaardige samenwerking bij besluitvormingsprocessen en implementatieprocessen rondom onderwijsverbeteringen. Er is weinig empirische evidentie over de vraag hoe studenten de huidige samenwerking ervaren en in hoeverre studenten bereid zijn om SDP aan te gaan. Vragenlijsten en focusgroepen werden gebruikt om hierin meer inzicht te genereren. Het blijkt dat studenten niet optimaal SDP ervaren doordat ze niet bij het gehele verbeterproces betrokken zijn. Studenten willen als gelijkwaardig partner gezien worden, hoewel hun inbreng niet gelijk hoeft te zijn aan die van docenten. Meer duidelijkheid is nodig over studenten hun rol bij onderwijsverbetering.

Hoger Onderwijs
Docent, Onderwijskwaliteit, Onderwijsverbetering, Partnerschap, Student

Loyale alumni, wens van elke opleiding! Een verkenning van verklarende factoren van alumniloyaliteit

Paperpresentatie95Ingrid Snijders, Roosevelt Center for Excellence in Education

Zaal 01.170do 09:00 - 10:30

Alumni zijn belangrijke stakeholders voor hoger onderwijsinstellingen. Echter het aangaan van positieve relaties met alumni is een nog onontdekt gebied. In Europa bestaan alumnibijdrages voornamelijk uit niet-monetaire contributies. Deze studie gaat hier nader op in aan de hand van een conceptueel model dat is gebaseerd op onderwijskundige- en management literatuur. Structural Equation Modeling is toegepast op 152 alumniresponses van twee sociale studies. Onderzocht werd het effect van alumnipercepties over de kwaliteit van de relatie met docenten/medewerkers van hun voormalige opleiding (d.i. relatiekwaliteit) op hun voormalige studiebeleving en alumniloyaliteit. Resultaten laten zien dat relatiekwaliteitsaspecten positief van invloed zijn op het bewerkstelligen van relaties met studenten na hun studie in de vorm van alumniloyaliteit.

Hoger Onderwijs
Alumniloyaliteit, Relatiekwaliteit, Studentbetrokkenheid, Studiebeleving

Zijn we een match? Studentenervaringen met de studiekeuzecheck op Nederlandse universiteiten

Paperpresentatie177Karlijn Soppe, Universiteit Utrecht

Zaal 01.170do 09:00 - 10:30

De studiekeuzecheck op Nederlandse universiteiten kent veel verschillende varianten. Dit zorgt ervoor dat het lastig is om algemene uitspraken te doen over de effectiviteit van de studiekeuzecheck als hulpmiddel voor de student om de juiste studiekeuze te maken. In deze studie zijn aan de hand van een nieuw theoretisch model over person-environment fit studenten geïnterviewd over hun keuzeproces en de rol die de studiekeuzecheck hierin heeft gespeeld. Bekeken is in welke mate verschillende aspecten van de person-environment fit getest worden met de verschillende varianten van de studiekeuzecheck. Het theoretisch model helpt daarbij om beter te begrijpen wat er tijdens de studiekeuzecheck gebeurt, en helpt om richting te geven aan welke aanpassingen gewenst zijn om het model te verbeteren.

Hoger Onderwijs
hoger onderwijs, person-environment fit, studiekeuzecheck, transitie

Sekseverschillen in leerprestaties: wat weten we uit internationaal vergelijkend onderzoek?

Symposium93Joyce Gubbels, Expertisecentrum Nederlands; Hans Luyten, Eva Hamhuis, Anniek van den Hurk, Universiteit Twente

Zaal 01.310do 09:00 - 10:30

Internationaal vergelijkende onderzoeken (TIMSS, PIRLS, PISA) geven een beeld van de leerprestaties van Nederlandse leerlingen in vergelijking met leeftijdsgenoten in andere landen. TIMSS en PIRLS geven inzicht in hun prestaties op het gebied van rekenen, natuuronderwijs en leesvaardigheid van leerlingen uit groep 6 van het basisonderwijs. PISA wordt uitgevoerd in het voortgezet onderwijs en geeft een beeld van de leerprestaties van 15-jarige leerlingen. Tijdens dit symposium worden de resultaten van TIMSS-2015, PISA-2015, PIRLS-2016 en de pilot voor eTIMMS-2019 nader bekeken. Alle studies laten verschillen in prestaties tussen jongens en meisjes zien; op rekenen en natuurkunde behalen jongens hogere scores, op lezen geldt dat juist voor meisjes. In het symposium worden de sekseverschillen in prestaties en mogelijke verklaringen hiervoor toegelicht.

Onderwijs & Samenleving
PIRLS, PISA, Sekseverschillen, TIMSS

Mogelijkheden en keuzes bij het clusteren van onderwijsdata

Symposium224Matthijs Warrens, Hanke Korpershoek, Hanneke van der Hoef, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.310do 09:00 - 10:30

Bij het clusteren van data denken onderzoekers regelmatig dat er zoiets bestaat als een ware of natuurlijke groepsindeling van de data en dat de meeste clustermethoden in staat zijn deze te vinden. Dit is echter niet het geval. Verschillende clustermethoden zijn gebaseerd op verschillende definities van wat een cluster precies is en zullen voor dezelfde data over het algemeen dan ook andere groepen produceren. Het doel van dit symposium is om onderzoekers die clusteranalyse willen toepassen op onderwijsdata te informeren over 1) de verschillende manieren om onderwijsdata te clusteren, 2) welke keuzes er gemaakt (zouden) moeten worden bij de toepassing van een clustermethode, en 3) concrete aanbevelingen met betrekking tot welke keuzes eventueel geschikt zijn voor onderwijskundige toepassingen.

Methodologie & Evaluatie
Cito-eindtoets, Clusteranalyse, Motivatieprofielen, Voortgezet onderwijs

Schrijven voor publiek

Alternatieve presentatievorm34Monique Marreveld, Didactief(online.nl)

Zaal 01.360do 09:00 - 10:30

Workshop Schrijven voor Publiek

Didactief helpt onderzoekers teksten toegankelijker te maken voor leraren/directeuren po/vo.

Schrijven voor collega-academici is iets heel anders dan schrijven voor leraren in het basis- of middelbaar onderwijs. De juf van groep 5 of de docent havo 5 wil zich graag verdiepen in de resultaten van onderwijsonderzoek, maar heeft weinig tijd, is soms bang dat het te moeilijk voor haar of hem is. Kortom, zij of hij moet verleid worden om een artikel te lezen. Twee redacteuren van onderwijsvakblad Didactief, Bea Ros en Monique Marreveld, helpen je een tekst bondig, toegankelijk en verleidelijk te schrijven en te presenteren. Zowel voor papieren tijdschriften als voor online publicaties.

De workshop duurt anderhalf uur en bevat zowel theoretische achtergrond als praktische oefeningen.

Leraar & Lerarenopleiding
onderzoeksjournalistiek, populair schrijven, praktijkkennis, workshop

Een review van de kwaliteit van lesobservatie-instrumenten

Paperpresentatie49Marjoleine Dobbelaer, Universiteit Twente

Zaal 01.525do 09:00 - 10:30

Observeren met een lesobservatie-instrument levert niet vanzelfsprekend een valide beeld op. In deze review wordt gezocht naar empirisch bewijs voor de kwaliteit van 28 lesobservatie-instrumenten die beschikbaar zijn voor het meten van leskwaliteit in het primair onderwijs. De instrumenten zijn geëvalueerd door getrainde beoordelaars met een beoordelingskader gebaseerd op algemene test-theorie, de lesobservatie-literatuur en de argumentatieve benadering van validiteit. De resultaten laten zien dat de inhoud van veel instrumenten gebaseerd is op een goede empirische basis. De kwaliteit van het onderzoek naar de instrumenten is echter wisselend, waardoor een goede beoordeling van de betrouwbaarheid niet altijd mogelijk is. Ook het bewijs dat de instrumenten valide scores opleveren is niet altijd overtuigend.

Leraar & Lerarenopleiding
lesobservatie, lesobservatie-instrumenten, validiteit

Docent-interacties binnen professionaliseringsactiviteiten: een methodologische review

Paperpresentatie119Marloes Hendrickx, Eindhoven School of Education

Zaal 01.525do 09:00 - 10:30

Dit papervoorstel bespreekt een methodologische review naar de analyse van interacties tussen docenten in professionele leergemeenschappen. We beschrijven aan de hand van 52 studies de huidige staat van het onderzoek, in termen van de analysestrategieën die gebruikt zijn en de validiteit en betrouwbaarheid daarvan. De strategieën waren zeer divers en zowel meer kwalitatief als meer kwantitatief van aard. De theoretische onderbouwingen varieerden van een leerpsychologische invalshoek tot een meer algemene kijk op interacties of methodologie. Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid werd nauwelijks behandeld en opvallend was dat de interacties vooral werden beschreven en nauwelijks in verband werden gebracht met professionaliseringsuitkomsten. Een belangrijke vervolgstap lijkt dus om deze verbanden een plek te geven in het onderzoek naar docentinteracties in het kader van professionaliseringsactiviteiten.

Leraar & Lerarenopleiding
analysetechnieken, docent-interactie, professionele leergemeenschap, reviewstudie

Het pedagogisch-didactisch handelen van EDK trainees vergeleken met reguliere eerstegraadsleraren

Paperpresentatie130Rikkert van der Lans, Lerarenopleiding, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.525do 09:00 - 10:30

Traineeships bieden afgestudeerde hoog presterende academici een kans om in deeltijd voor de klas te staan. Pas tijdens het traineeship wordt verwacht dat ze hun bevoegdheid halen. In dit onderzoek wordt het pedagogisch-didactisch handelen van trainees vergeleken met die van reguliere eerstejaars eerstegraads leraren. Hiervoor zijn lesobservaties uitgevoerd in een steekproef van 53 eerstejaars trainees en een steekproef van 54 tweedejaars trainees. Deze observaties zijn vergeleken met observaties van eerstejaars eerstegraads leraren. Eerstejaars trainees scoren lager op het pedagogisch-didactisch handelen dan eerstejaars eerstegraads leraren, maar tweedejaars trainees scoren hoger. De variatie in pedagogisch-didactisch handelen bij de niet afgestudeerde eerstejaars trainees is fors, maar opvallend is dat dit ook geldt voor bij de vaak wel afgestudeerde tweedejaars trainees en eerstegraads leraren.

Leraar & Lerarenopleiding
Beginnende leraren, Lesobservaties, Pedagogisch-didactisch handelen, Traineeships

Loopbaanperspectieven voor leraren in het voortgezet onderwijs

Paperpresentatie59Marianne Boogaard, Kohnstamm Instituut

Zaal 01.550do 09:00 - 10:30

Leraarschap moet een interessant beroep zijn en blijven. Dat vraagt om goed loopbaanbeleid, met ruimte voor persoonlijke ontwikkeling. Naast verticale groei via de ladder van de salarisschalen, kunnen ook horizontale groeimogelijkheden voor leraren aantrekkelijk zijn. Dit onderzoek geeft inzicht in de rollen die leraren naast hun lesgevende taak vervullen en in de mate waarin die rollen bijdragen aan hun loopbaanperspectieven.

In 10 vo-scholen zijn data verzameld via focusgroep-interviews met startende en ervaren leraren, vragenlijsten voor leraren, en interviews met de schoolleiding. Er zijn portretten geschetst van deze 10 scholen, maar ook van de loopbaanpaden voor leraren in Polen, Slowakije en Australië, en van loopbaanpaden in de verpleegkunde en het openbaar bestuur in Nederland.

Beleid & Organisatie
Leraren, Lerarentekort, Loopbaanpaden, Rollen, Voortgezet onderwijs

Wendbaar zijn, wendbaar blijven. Verkenning naar de leer- en inzetbaarheidscultuur in het po

Paperpresentatie162Deborah van den Berg, CAOP

Zaal 01.550do 09:00 - 10:30

Om meer zicht te krijgen op de leer- en inzetbaarheidscultuur in het primair onderwijs, heeft het Arbeidsmarktplatform PO door CAOP Onderzoek in kaart laten brengen in hoeverre op scholen in de sector sprake is van een sterke leer- en inzetbaarheidscultuur. Er zijn secundaire analyses uitgevoerd op de data van het Personeels- en Mobiliteitsonderzoek 2016 van het ministerie BZK. De analyse geeft inzicht in (beïnvloedbare) factoren die de leer en inzetbaarheidscultuur bepalen en de factoren waarop een sterke leer en inzetbaarheidscultuur op school een gunstig effect hebben. Scholen kunnen daarmee de leer en inzetbaarheidscultuur gunstig beïnvloeden.

Beleid & Organisatie
inzetbaarheidscultuur, leercultuur, leren en ontwikkeling, loopbaanontwikkeling

Ervaringen en opvattingen van docenten over 30 jaar probleemgestuurd onderwijs (PGO) bij Stenden

Paperpresentatie251Gert-Jan Los, NHL Stenden hogeschool

Zaal 01.550do 09:00 - 10:30

Na dertig jaar probleemgestuurd onderwijs (PGO) bij de beroepsopleidingen van Stenden is onderzocht hoe medewerkers PGO ervaren. In semigestructureerde interviews hebben veertig medewerkers een nadere toelichting gegeven op eerdere schriftelijke antwoorden. Daaruit komt het beeld naar voren dat alle docenten PGO zien als een methodiek die met groepen van twaalf studenten in twee sessies per week wordt gehanteerd. Voor een aantal is het daarnaast ook een onderwijsconcept gebaseerd op het sociaalconstructivisme. Zij geven aan dat als de onderliggende principes niet goed naar voren komen dit veroorzaakt wordt door o.a. slechte kwaliteit van taken, niet aansluitende toetsvormen en te weinig teamoverleg over de principes. We sluiten het artikel af met aanbevelingen en suggesties om een onderwijsconcept levend te houden.

Beleid & Organisatie
hbo-docenten, kwalitatief onderzoek, NVIVO, onderwijsconcept, probleemgestuurd onderwijs PGO PBL

De (on)mogelijkheden rondom evoluerende interactie op basis van variaties van een wiskundeopdracht

Rondetafelgesprek77Petra Hendrikse, Katholieke Pabo Zwolle

Zaal 01.560do 09:00 - 10:30

Voor het voeren van een sociale dialoog in een klassensituatie (1) aan de hand van gedifferentieerde opdrachten rondom eenzelfde kernconcept (2) die op de juiste wijze door de leraar wordt begeleid (3) is flinke expertise vereist. Deze zal deels van de leraar moeten komen, maar kan ook deels door experts middels bronnen worden aangeleverd. In dit rondetafelgesprek wordt bediscussieerd hoe de expertise tussen deze beiden verdeeld zou moeten zijn.

Domein Specifieke Aspecten van Onderwijs
bronexpertise, Evoluerende interactie, leraarvaardigheden, rekenen-wiskunde, taakdifferentiatie

Omgang met fouten als moderator van feedbackverwerking

Rondetafelgesprek120Jochem Aben, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.560do 09:00 - 10:30

In de afgelopen tien jaar heeft onderzoek naar en de toepassing van feedback een vlucht genomen. Er is steeds meer aandacht voor de kenmerken van de ontvanger (intrapersoonlijk niveau) en de gever (interpersoonlijk niveau) bij de verwerking van feedback. Recentelijk verschenen verschillende reviewstudies waarin de rol van het stellen van leerdoelen, zelfwerkzaamheid en zelfregulatie worden belicht als moderatoren/mediatoren van feedbackverwerking. Echter, feedback volgt veelal op een “fout” in een handeling of een leerproduct. Het belang van de wijze waarop de ontvanger (leerling) leert van een fout (of herhaalde fouten), alsmede mogelijke verschillen tussen ontvangers, wordt nauwelijks belicht. In dit rondetafelgesprek zal een eerste aanzet voor empirische studie naar de rol van omgang met fouten bij feedbackverwerking centraal staan.

Leren & Instructie
, feedbackverwerking, fouten, leren van fouten

Differentiatie benaderd vanuit de planned behavior theory

Rondetafelgesprek241Alianne Bakker, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.560do 09:00 - 10:30

Sinds de Wet op Passend Onderwijs, worden steeds meer leerlingen met leer- en/of gedragsproblemen in het regulier onderwijs opgenomen. Vaak hebben deze leerlingen extra individuele leerbehoeften, echter weten docenten niet altijd adequaat in te spelen op deze behoeften. Middels de planned behavior theory wordt beoogd in kaart te brengen hoe verschillen tussen docenten een rol kunnen spelen in het al dan niet adequaat differentiëren naar individuele behoeften van leerlingen. In deze ronde tafel sessie wordt deelnemers gevraagd mee te discussiëren over het concept differentiatie, op welke wijze differentiatie goed in kaart kan worden gebracht en in hoeverre de planned behavior theory een geschikte theorie is om differentiatiegedrag van docenten te onderzoeken.

Leren & Instructie
attitudes, differentiatie, docentgedrag, planned behavior theory

Op een andere manier kijken naar feedback: de student centraal

Symposium209Dominique Sluijsmans, Zuyd Hogeschool; Priscilla Hompus, Hogeschool Rotterdam; Kelly Beekman, HZ University of Applied Sciences; Kim Dirkx, Welten-instituut - Open Universiteit; Bernadine van de Walle-van de Geijn, Avans Hogeschool; Judith Gulikers University & Research

Zaal 01.610do 09:00 - 10:30

In het onderwijs wordt feedback nog vaak gezien als informatie over het niveau waarop de student presteert, gegeven door docenten aan studenten. Studenten zijn echter actieve participanten in het onderwijs die een eigen rol hebben in het feedbackproces. Wanneer we studenten meer eigenaar willen maken van hun eigen leerproces hoort daar ook een actieve rol in het feedbackproces bij. Daarom staat in dit symposium de rol van de student in het feedbackproces centraal: van feedback vragen, feedback geven tot feedback verwerken. De centrale vraag luidt: Hoe kunnen studenten gestimuleerd worden meer eigenaarschap te nemen in het feedbackproces?

Leren & Instructie
assessment for learning, , formatief toetsen, studentpercepties

De onderste steen boven: bouwstenen voor leeromgevingen op de grens van opleiding en werkpraktijk

Postersymposium132Ilya Zitter, Hogeschool Utrecht, Lectoraat Beroepsonderwijs

Zaal 01.760do 09:00 - 10:30

In het beroepsonderwijs wordt geleerd op school en in de beroepspraktijk. Dit kan worden gezien als hét onderscheidende kenmerk van beroepsonderwijs. We zien (inter)nationaal uiteenlopende ontwikkelingen om de samenhang tussen onderwijs en en de beroepspraktijk te versterken, zoals leeromgevingen op de grens van opleiding en werkpraktijk. Van leeromgevingen-op-de-grens wordt verwacht dat ze leiden tot beter beroepsonderwijs, doordat de sterke kanten van werk en opleiding bij elkaar komen. Het construeren van kennis over leeromgevingen op de grens van opleiding en werkpraktijk kent veel verschillende insteken en diverse perspectieven. In dit symposium staan cases uit de praktijk centraal. In dit postersymposium presenteren we een synthese van inzichten en gaan we op basis van deze synthese met elkaar in dialoog.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
Beroepsonderwijs, Binnenschoolse praktijk, Leeromgevingen-op-de-grens, Werkplekleren

Wat creativiteitsontwikkeling in het onderwijs behoeft

Rondetafelgesprek10Ida Oosterheert, Radboud Universiteit

Zaal 01.770do 09:00 - 10:30

In deze rondetafeldiscussie wordt eerst betoogd dat creativiteitsontwikkeling in het primair en voortgezet onderwijs een specifieke context behoeft. Kenmerken van deze ‘creativiteit cultiverende context’ worden uiteengezet en onderbouwd met wetenschappelijke kennis en discours over het verschijnsel creativiteit zelf en een breed scala aan literatuur over het cultiveren van creativiteit. Centraal daarin staat kennis over 1) het deels domeinspecifieke karakter van creatief functioneren 2) de veelzijdigheid van het creatieve proces en 3) de kwetsbaarheid van het functioneren in een creatieve modus op school. We bespreken deze kennis in het licht van de maatschappelijke wens nadrukkelijker werk te maken van brede- en talentontwikkeling. Na de uiteenzetting gaan we in gesprek en leggen we de deelnemers een aantal kwesties voor ter verdere doordenking.

Curriculum
creativiteit, creativiteitsontwikkeling

Leiderschap van beginnende leraren: perspectief van beginnende leraren en schoolleiders

Rondetafelgesprek41Jacobiene Meirink,, Universiteit Leiden

Zaal 01.770do 09:00 - 10:30

Goed onderwijs vereist leraren die de eigen onderwijspraktijk (op klas en schoolniveau) voortdurend verbeteren. Hiertoe dienen zij een leiderschapsrol aan te nemen. Eerder onderzoek naar leiderschap bij leraren toont echter aan dat leiderschap bij veel leraren in het PO en VO ontbreekt. Schoolleiders worden hierbij beschouwd als een cruciale factor van de schoolcontext die van invloed is op het leiderschap van beginnende leraren (Edwards, 2015). In dit onderzoek is zowel het perspectief van de beginnende leraren als het perspectief van hun schoolleiders ten aanzien van leiderschap van beginnende leraren in kaart gebracht. Doelstelling van de ronde tafel is om samen met collega onderzoekers de resultaten (verder) te interpreteren en te bediscussiëren.

Leraar & Lerarenopleiding
schoolleiders

Focusgroep-activiteiten georganiseerd rond handelingen en processen uit de beeldende kunst

Rondetafelgesprek239Maeve O'Brien Braun, Radboud Docenten Academie/ArtEZ hogeschool voor de kunsten

Zaal 01.770do 09:00 - 10:30

Dit longitudinaal onderzoek focust op de beginnende carrières van docenten beeldende kunst. Met dit rondetafelgesprek wil ik de methodologische aanpak van één deelstudie onder de loep nemen. In deze deelstudie wordt de eigen kunstpraktijk van 8 docenten ingezet als middel om individuele en collectieve percepties te verkennen die deze docenten hebben over professionele identiteitsontwikkeling binnen de context van het Nederlandse voortgezet onderwijs. In dit rondtafelgesprek zoek ik uitwisseling met andere onderzoekers over de voordelen en nadelen van het afwijken van een tafelgesprek-formaat bij een focusgroep. Vooral de impact die dit zou kunnen hebben op het genereren en verzamelen van data.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
Focusgroep-methodologie, Kunst, Kunstdocenten

11:00 - 12:30 Parallelsessies 4

Divisieslot Leren & Instructie

Divisieslot

Zaal 00.220do 11:00 - 12:30

Leren & Instructie

Passend onderwijs in het MBO

Symposium208Régina Petit, Els Kuiper, Kohnstamm Instituut; Ton Eimers, KBA Nijmegen

Zaal 01.110do 11:00 - 12:30

Het mbo heeft meer beleidsruimte dan po en vo voor het zelf vormgeven van passend onderwijs. Die beleidsruimte kan leiden tot verschillen in uitvoering tussen mbo-instellingen. Tegelijkertijd hebben mbo-instellingen vergelijkbare vragen en dilemma’s rond bijvoorbeeld toegankelijkheid en ondersteuning. Dit symposium belicht de uitvoering van passend onderwijs in het mbo, aan de hand van drie thema’s: ervaringen van ouders en studenten, de toegankelijkheid van het mbo voor studenten met extra ondersteuningsbehoeften en de verantwoordelijkheid van docententeams voor passend onderwijs. Deze thema’s zijn gerelateerd aan zowel de algemene beleidsdoelstellingen van passend onderwijs als de specifieke uitwerking daarvan in het mbo. Het symposium draagt op die manier bij aan inzicht in en discussie over vormgeving en afbakening van passend onderwijs in het mbo.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
begeleiding, ondersteuning, passend onderwijs, zorg

Het unified model of task-specific motivation als verklaring voor transferintentie na een training

Paperpresentatie157Joost Jansen in de Wal, Universiteit van Amsterdam

Zaal 01.120do 11:00 - 12:30

Dit paper verkent de houdbaarheid van het unified model of task-specific motivation (UMTM) in het verklaren van de motivatie en intentie van werknemers om de inhoud van een werk-gerelateerde training toe te passen in hun dagelijkse praktijk. Het UMTM integreert taak-specifieke componenten van verschillende motivatietheorieën. Tot op heden is er nog weinig empirisch onderzoek gedaan naar het UMTM. De huidige studie bouwt voort op een eerder onderzoek door de relaties tussen componenten van het UMTM te onderzoeken op verschillende tijdstippen en over de tijd heen. Resultaten laten zien dat veranderingen in variabelen over de tijd in lijn zijn met onze hypothesen. De consistentie in ontwikkelingspatronen zijn een indicatie van de houdbaarheid van het UMTM in de context van bedrijfsopleidingen.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
Tranfser intentie, Transfer van training, Transfermotivatie, Unified model of task-specific motivation

Factoren in de collegiale kennisuitwisseling in gerechtelijke teams

Paperpresentatie165Thomas Jaarsma, Universiteit van Amsterdam

Zaal 01.120do 11:00 - 12:30

Rechters werken onder een hoge mate van professionele autonomie, waardoor zij neigen naar solistische werkmethoden. De nadelige effecten hiervan op de uniformiteit en kwaliteit van de rechtspraak kunnen worden tegengegaan door kennisuitwisseling met collega’s. Deze studie beoogt inzicht te krijgen in de individuele en sociale factoren die een rol spelen in collegiale kennisdeling binnen gerechtelijke teams. De samenhang tussen kennisdeling en individuele factoren wordt binnen zes gerechtelijke teams van drie gerechten onderzocht met behulp van een sociaal netwerk analyse. Twee netwerken worden onderzocht: een instrumenteel en een affectief netwerk. Resultaten tonen een samenhang tussen positie in het netwerk en vertrouwen in eigen kennis, gedeelde doelen en intentie tot netwerkgedrag. Inzichten kunnen worden ingezet om kennisdeling onder rechters te stimuleren.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
Kennisdeling, Rechters, Sociaal netwerk analyse

Zelfregulatie bij het leren op de werkplek: de effecten van een interventie

Paperpresentatie223Wilbert van der Heul, Albeda

Zaal 01.120do 11:00 - 12:30

Verpleeghuis Rubroek|Middin en het Albeda (ROC, Rotterdam) werken samen om de zelfregulatie van zowel stagiaires als medewerkers te bevorderen. I.s.m. werkbegeleiders is een interventie ontwikkeld: dagelijks worden drie vragen gesteld aan stagiaires gericht op plannen, monitoren en evalueren. De vraag is in hoeverre de interventie een invloed heeft op de inzet van zelfregulatie van zowel stagiaires als medewerkers.

Analyses laten geen significante toename zien van de inzet van zelfregulatie. Wel wordt benoemd dat de interventie bijdraagt aan het leren op stage: het geeft richting in wat te leren, eigenaarschap en verantwoording voor het leren neemt toe en het geeft de stagiaires zelfvertrouwen. Hoewel geconcludeerd kan worden dat de interventie een invloed heeft is verder onderzoek gewenst.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
MBO, Verzorging en verpleging, Werkplek leren

Divisieslot Hoger Onderwijs

DivisieslotCamille Kandiko Howson, King's College London

Zaal 01.150do 11:00 - 12:30

Enhancing the student experience: Measuring learning gain and student engagement

Student engagement is a key component of higher education. However, the term covers many different areas, ranging from student representation, to academic study and students’ involvement in extra and co-curricular activities. Despite the lack of definition, measuring student engagement across the British sector is increasing—including through the Teaching Excellence Framework (TEF); measures of student outcomes and ‘learning gain’; new questions on the National Student Survey (NSS); the development of the HEA’s UK Engagement Survey (UKES); and institutional-based student awards.

This keynote will explore the different dimensions of student engagement and learning gain, the nature of the evidence used and the various metrics developed which include behavioural, cognitive and affective approaches as well as employability and other outcome measures. The discussion will be grounded by two main areas of research: research on students’ understanding of student engagement and evolving evidence from an evaluating 13 pilot projects on learning gain funded by the Higher Education Funding Council for England (HEFCE). Challenges to measuring learning gain, particularly disciplinary difference and scalability, are explored. The discussion will focus on the use of various metrics and practices to enhance student engagement in policy development across the UK higher education sector, related international developments and implications for higher education researchers.

 

Biography:

Camille Kandiko Howson is Senior Lecturer in Higher Education and Academic Head of Student Engagement at King's College London. She provides leadership in terms of engaging students and staff with areas of educational development policy and student engagement with educational enhancement. Her research focuses on international and comparative higher education, with areas of interest in the student experience, student engagement and learning gain.

Hoger Onderwijs

Leerplankundige duiding van de PISA 2015 resultaten voor Nederland

Paperpresentatie56Erik Woldhuis, SLO

Zaal 01.170do 11:00 - 12:30

Bij het verklaren van een goede of slechte score van een land op PISA-onderzoek lijkt het curriculum van dat land een belangrijke factor. In deze studie is geanalyseerd welke mogelijke verklaringen het Nederlandse curriculum biedt voor de dalende trend in de PISA-scores in alle drie de vakgebieden (leesvaardigheid, wiskunde en natuurwetenschappen). Hiervoor is naar zowel het beoogde, het uitgevoerde als het bereikte curriculum (Thijs & Van den Akker, 2009) gekeken en zijn de verschillende aspecten van het ‘curriculaire spinnenweb’ (Van den Akker, 2003), zoals bijvoorbeeld toetsing en tijd geanalyseerd. Op basis van deze analyse zijn aanbevelingen geformuleerd (Van der Hoeven e.a., 2017) die vervolgens ook zijn gevalideerd met o.a. docenten, opleiders en onderzoekers.

Curriculum
Curriculum, PISA

Leerlijn voor ondernemerschap: analyse van ondernemerschapscompetenties, uitkomsten en activiteiten

Paperpresentatie62Yvette Baggen, Universiteit Utrecht

Zaal 01.170do 11:00 - 12:30

Het aantal ondernemerschapsprogramma’s in onderwijs groeit gestaag. De onzekere en complexe arbeidsmarkt vraagt een ondernemende houding van afgestudeerden. Ook het aantal studies naar ondernemerschapsonderwijs (OO) groeit, met meer aandacht voor breed ondernemerschap gericht op “waardecreatie” en aandacht voor OO op jonge leeftijd. Het ontbreekt in de literatuur echter aan een heldere koppeling tussen competenties, leeruitkomsten, -activiteiten en toetsing, zeker in wetenschappelijke studies. In conceptuele rapportages zijn hier wel degelijk aanknopingspunten voor. Deze NRO-overzichtsstudie heeft tot doel een evidence-informed, onderwijskundig raamwerk te creëren waarin het wat, hoe, wanneer en voor wie van OO onderling wordt afgestemd. Op basis hiervan wordt een voorstel gedaan voor een doorlopende leerlijn voor OO vanaf jonge leeftijd met concrete ontwerpprincipes onderbouwd met innovatieve, internationale OO casussen.

Curriculum
Constructive alignment, Curriculumvernieuwing, Leerlijn, Ondernemerschapscompetenties

De relatie tussen kernvakken in het voortgezet onderwijs en het succes in het vervolgonderwijs

Paperpresentatie186Karlijn Mensink, Dienst Uitvoering Onderwijs

Zaal 01.170do 11:00 - 12:30

Dit paper beschrijft een onderzoek naar de relatie tussen de eindcijfers van kernvakken (Nederlands, Engels en Wiskunde) op het vmbo, havo en vwo en het succes in het vervolgonderwijs. Zowel voor het gemiddeld eindcijfer op het centraal examen als voor de cijfers voor Nederlands en wiskunde bestaat een positief verband met het succes in het vervolgonderwijs. Bij het vak Engels wordt echter op het vmbo en de havo een negatief verband gevonden tussen het eindcijfer en het slagingspercentage in respectievelijk het mbo en hbo. Bij de doorstromers van vwo naar het wo zien we dit effect niet.

Onderwijs & Samenleving
Eindcijfers, Kernvakken, Vervolgonderwijs

Onderzoek naar digitaal ondersteunen van (peer)feedback bij Fontys Hogescholen

Alternatieve presentatievorm201Daniëlle Quadakkers, Tons Fleuren, Jos Speetjens, Pleuni Rooij, Fontys Hogescholen

Zaal 01.220do 11:00 - 12:30

We zien voor Fontys het belang van de inzet van (peer)feedback in als vorm van formatieve toetsing in het onderwijs, omdat het voor studenten bijdraagt aan zelfverantwoordelijk zijn voor het leerproces en het studenten stimuleert om kritischer naar eigen werk te kijken. We willen instituten stimuleren om formatief toetsen te integreren in curricula door het aanbieden van digitale ondersteuning bij (peer)feedback.

In schooljaar 2017 – 2018 zijn we met een aantal experimenten gestart om ervaring op te doen met deze vorm van formatieve toetsing. Binnen deze experimenten ligt de focus op het ondersteunen van dit (peer)feedbackproces met digitale tools.

Na de experimenten kan de volgende onderzoeksvraag beantwoord worden:

Op welke wijze kunnen digitale tools de Fontysvisie op formatief toetsen ondersteunen?

ICT in Onderwijs & Opleiding
(Peer) feedback, Digitale ondersteuning

Grip op schoolverschillen?

Symposium168Marleen van der Lubbe, Inspectie van het Onderwijs

Zaal 01.310do 11:00 - 12:30

Onderwerp van dit symposium is schooleffectiviteit. In zowel nationaal als internationaal onderzoek wordt stelselmatig aangetoond dat de omvang van de verschillen in leerlingprestaties die we kunnen toeschrijven aan scholen, relatief beperkt is. Dergelijke verschillen kunnen echter een grote impact hebben voor de individuele leerling. Op welke wijze kan zo maximaal mogelijk zicht worden gekregen op de grootte, stabiliteit en consistentie van schooleffecten en effectiviteitsbevorderende kenmerken op schoolniveau? De drie papers van dit symposium zoomen hierop in vanuit zowel methodologisch als beleidsmatig perspectief. In de discussie naar aanleiding van de papers beogen we te komen tot aanzetten voor zinvol, praktisch en toepasbaar vervolgonderzoek.

Methodologie & Evaluatie
Beleidsonderzoek, Methodologie, Schooleffectiviteit

Op zoek naar wat een leerling écht kan: toepassingen van evidenced-centered ontwerp en toetsgebruik

Symposium163Jos Keuning, Erik Roelofs, Cito; Sebastiaan de Klerk, eX:plain

Zaal 01.320do 11:00 - 12:30

Op basis van examenresultaten worden allerlei beslissingen genomen. Het is belangrijk dat we onze beslissingen baseren op het ware kunnen van leerlingen. Voorwaardelijk daarvoor is dat leerlingen hun werkelijke vaardigheid kunnen tonen in de examenopgaven die zij voorgelegd krijgen en dat de examenopgaven geen construct irrelevante taaklast oproepen. Het is bovendien belangrijk om te voorkomen dat leerlingen tijdens de afname oneigenlijk gedrag vertonen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het gebruik van (construct irrelevante) ezelsbruggetjes, spiekbriefjes of smartphones. In de praktijk kan het behoorlijk lastig zijn om dit te bewerkstelligen. Daarom presenteren we in dit symposium een methodiek voor het construeren van toegankelijke examenopgaven. Daarnaast presenteren we enkele detectiemethoden voor het opsporen van fraudegedrag en onbedoelde hints in examenopgaven.

Methodologie & Evaluatie
evidence-centered design, fraude, toetsconstructie, validiteit, voorspelbaarheid

Van acties naar interacties: metaetnografie naar rol van netwerken bij duurzame onderwijsvernieuwing

Alternatieve presentatievorm253Femke Geijsel, Universiteit van Amsterdam/Docenten Academie Radboud Universiteit; Rob Mioch, NSO-CNA Leiderschapsacademie

Zaal 01.360do 11:00 - 12:30

Een belangrijke uitdaging voor scholen is niet zozeer het gebrek aan innovatieve praktijken, maar wel het beklijven hiervan in de praktijk. In deze bijdrage staan de resultaten van een NRO-overzichtsstudie “Van acties naar interacties; over de rol van professionele netwerken in duurzame onderwijsvernieuwing” centraal. Een totaal van 49 kwalitatieve studies, beschreven in artikelen, werden geselecteerd en meta-etnografisch vergeleken ter beantwoording van de onderzoeksvraag: hoe, wanneer en onder welke condities kunnen professionele netwerken bijdragen aan duurzame onderwijsvernieuwing? Het resultaat is een systematisch overzicht van verschillende condities, inzicht in de relevantie van relationele condities, en conclusies over het samenspel van deze condities in en rondom scholen ten behoeve van duurzaam vernieuwen van het onderwijs.

Beleid & Organisatie
Duurzaamheid, Leiderschap, Onderwijsvernieuwing, Professionele netwerken, Sociaal kapitaal

De cultuurcoördinator: intermediair tussen schoolbeleid, omgeving en collega's

Paperpresentatie31Edwin van Meerkerk, Radboud Universiteit

Zaal 01.520do 11:00 - 12:30

In dit paper wordt gekeken naar de rol van de cultuurcoördinator in het reguliere onderwijs, zowel primair als voortgezet onderwijs. Wat is hun formele taak, hoe zien zij hun rol, en vooral: hoe functioneren zij in hun professionele omgeving en in het contact met kunstenaars, aanbieders van educatieve programma’s en culturele instellingen? Een groep cultuurcoördinatoren, verspreid over het land, hield een jaar lang wekelijks een logboek bij van hun werkzaamheden. Op basis hiervan zal inzicht worden geboden in de manier waarop zij het school-cultuurbeleid omzetten in activiteiten, en hoe zij als intermediair fungeerden tussen de culturele omgeving en hun collega's.

Beleid & Organisatie
Cultuuronderwijs, Intermediair

Werken aan sociale veiligheid met behulp van SWPBS in het speciaal onderwijs

Paperpresentatie42Sui Goei, Windesheim

Zaal 01.520do 11:00 - 12:30

Sociale veiligheid is een aandachtspunt in het onderwijs, zeker bij scholen voor het speciaal onderwijs (SO) waar veel leerlingen zitten met een risicoprofiel in deze. School Wide Positive Behavior Support (SWPBS) is een aanpak om de sociale veiligheid te vergroten en een veiliger schoolklimaat te realiseren. Vanaf 2014 is in drie SO-scholen SWPBS drie jaar lang geïmplementeerd; in samenwerking met deze scholen is onderzoek verricht of implementatie van SWPBS inderdaad leidde tot een grotere sociale veiligheid. Zowel leerlingen als leraren zijn bevraagd en de verkregen data is afgezet met die afkomstig van twee controle-SO-scholen. Hoewel statistisch geen significante effecten werden gevonden, bleek uit de interviews dat SWPBS toch een toename gaf van de gepercipieerde sociale veiligheid.

Onderwijs & Samenleving
cluster 4, sociale veiligheid, Speciaal onderwijs, SWPBS

Kenmerkende elementen van Schoolwide Positive Behavior Support (SWPBS) op Nederlandse scholen

Paperpresentatie179Monique Nelen, Hogeschool Windesheim/Radboud Universiteit

Zaal 01.520do 11:00 - 12:30

SWPBS is een schoolbrede aanpak gericht op het creëren van een veilige schoolomgeving om gedragsproblemen te voorkomen. Het is geen vastomlijnd programma dat volgens een strikt protocol wordt geïmplementeerd. Bij de implementatie van SWPBS op een school worden interventies op maat gemaakt om aan te sluiten bij de schoolcontext. Kenmerkende elementen en standaard procedures van SWPBS zijn terug te vinden in instrumenten die de mate van implementatie meten. In deze studie worden twee van deze instrumenten (TFI en SET) gebruikt om in kaart te brengen hoe SWPBS er uitziet op 119 Nederlandse scholen. Hieruit blijkt dat ook na de aanpassingen aan de Nederlandse onderwijscontext alle kenmerkende elementen van SWPBS in meer of mindere mate zichtbaar zijn.

Beleid & Organisatie
Kenmerkende elementen, Mate van implementatie, SWPBS

Praktijkgericht onderzoek naar ICT in onderwijs en opleiding (VOR-divisie ICT symposium)

Symposium76Antoine van den Beemt, TU Eindhoven; Karel Kreijns, Welten-instituut - Open Universiteit; Hanneke Theelen, Wageningen University & Research; Maartje Henderikx, Open Universiteit

Zaal 01.525do 11:00 - 12:30

Dit symposium heeft tot doel onderzoek naar ICT-toepassingen in het onderwijs op de drie aandachtsgebieden van de VOR-divisie ICT te tonen: onderzoek dat primair gericht is op theorievorming; toepassingsgericht onderzoek dat praktische richtlijnen voor het gebruik van ICT in onderwijs oplevert; en toegepast onderzoek gericht op advisering en beleid. De drie papers bespreken achtereenvolgens ‘social presence’ in online leeromgevingen, de toepassing van 360 graden video’s in de lerarenopleiding, en barrières die MOOC-deelnemers tegen kunnen komen bij het behalen van hun persoonlijke leerdoelen.

ICT in Onderwijs & Opleiding
blended learning, moocs,

Computational thinking in het basisonderwijs via Direct Manipulation Environments (DME's).

Paperpresentatie167Nardie Fanchamps, De Nieuwste Pabo

Zaal 01.550do 11:00 - 12:30

In de dagelijkse praktijk van basisscholen is er nauwelijks aandacht voor het aanleren van computational thinking-vaardigheden. Leerkrachten hebben allereerst weinig zicht op de vaardigheden zelf en anderzijds op de wijze waarop deze aangeleerd kunnen worden. Robotica-omgevingen, ook wel bekend als Direct Manipulation Environments (DME’s) kunnen hier een wezenlijke functie bij innemen. Werken met SRA-programmeeromgevingen (Sense, Reason & Act) in de klas kan een invloed hebben op de algoritmische vaardigheden en self-efficacy van leerlingen. In dit onderzoek wordt zichtbaar gemaakt wat het werken met DME’s bijdraagt aan de ontwikkeling van reken- wiskundevaardigheden, welke invloed de gehanteerde instructievariant heeft en of er een meetbaar effect is op de mate van self-efficacy van de lerende.

ICT in Onderwijs & Opleiding
Algoritmische vaardigheden, Computational thinking, Programmeren, Robotica, Self-efficacy

Wanneer zetten basisschoolleerkrachten technologie in om hogere-orde denken te bevorderen?

Paperpresentatie180Frances Wijnen, Universiteit Twente

Zaal 01.550do 11:00 - 12:30

In deze studie koppelen wij technologiegebruik door basisschoolleerkrachten aan hogere-orde denken (kritisch-, logisch-, en creatief denken) en richten wij ons op het inventariseren van de belangrijkste factoren die een rol spelen bij gebruik van technologie om dit te bevorderen. Wij presenteren de belangrijkste kenmerken uit eerdere modellen over technologiegebruik door leerkrachten en combineren dat met factoren die van belang zijn bij de implementatie van innovatief onderwijs. Op basis van een literatuurstudie, gericht op kenmerken die van invloed zijn op het wel of niet onderwijzen van hogere-orde denkvaardigheden, werd op die manier een nieuw theoretisch raamwerk ontwikkeld dat als basis kan dienen voor het vaststellen van de professionaliseringsbehoefte bij verschillende groepen leerkrachten en voor het ontwikkelen van gerichte professionalisering.

ICT in Onderwijs & Opleiding
Hogere-orde denkvaardigheden, Leerkrachtfactoren, Technologie

Het effect van programmeerlessen op de basisschool op computational thinking vaardigheden

Paperpresentatie47Casper Hulshof, Universiteit Utrecht

Zaal 01.550do 11:00 - 12:30

Een aanname bij programmeerlessen op de basisschool is dat leerlingen daarmee naast programmeerkennis ook de vaardigheid ‘computational thinking’ opdoen. Wij onderzochten dit door in twee condities 128 leerlingen te vergelijken. Leerlingen uit groep 7 en 8 volgden in conditie 1 (n=66) vijf programmeerlessen met Bomberbot, leerlingen in conditie 2 (n=62) volgden een regulier lesprogramma. Alle leerlingen werden getoetst op computational thinking-vaardigheden via een zelfontworpen meetinstrument. De resultaten lieten geen verschil zien tussen in computational thinking-vaardigheden tussen de twee condities. We bespreken praktische en theoretische implicaties van onze bevindingen: in lijn met bevindingen van Gorissen et al. (2017) lijkt de verwachting over het effect van programmeeronderwijs op de basisschool bijgesteld te moeten worden, in ieder geval waar het computational thinking betreft.

ICT in Onderwijs & Opleiding
programmeeronderwijs

Totstandkoming van schoolbeleid en -cultuur wat betreft schoolloopbanen in het VO

Rondetafelgesprek57Inge Wichgers, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.560do 11:00 - 12:30

Nederlandse leerlingen kiezen in het voortgezet onderwijs uit veel verschillende schoolvakken, profielen en schoolniveaus. Die keuzes kunnen worden beïnvloed door capaciteiten en interesses van leerlingen, maar ook door schoolbeleid en schoolcultuur. Scholen hebben verschillende soorten beleid en cultuur. In de ronde tafel hoop ik vanuit verschillende perspectieven ideeën te krijgen over manieren waarop scholen hun beleid en cultuur wat betreft schoolloopbanen vormen, en de rol van nationaal beleid hierin. Het tweede doel van de bijeenkomst is erachter te komen hoe mensen uit het onderwijsveld denken over de autonomie van scholen: in hoeverre zouden scholen zelf moeten kunnen beslissen over bijvoorbeeld het selecteren van leerlingen voor onderwijsniveaus, de doorstroming en profielkeuzes?

Onderwijs & Samenleving
Keuzeprocessen, Schoolbeleid en -cultuur, Voortgezet onderwijs

De rol van de docent in het stimuleren van onderzoekend vermogen van VMBO-leerlingen

Rondetafelgesprek58Jantine van Beek, Aeres Hogeschool

Zaal 01.560do 11:00 - 12:30

Binnen een verkennend onderzoek is informatie verzameld over wat praktijk- en theoriedocenten binnen het VMBO verstaan onder onderzoekend vermogen, hoe ze onderzoekend vermogen van hun leerlingen zouden willen stimuleren en hoe ze dat binnen de lespraktijk feitelijk doen. Onderzoekend vermogen wordt beschouwd als het samengaan van vier elementen: een onderzoekende houding (1), het toepassen van onderzoek(skennis) binnen de eigen werkpraktijk (2), het doen van onderzoek (3) en het ondersteunen van het ontwikkelen van onderzoekend vermogen (4). Vervolgonderzoek beoogt in te zoomen op wat leerlingen zelf zeggen nodig te hebben voor het (verder) ontwikkelen van hun onderzoekend vermogen. Inzicht daarin is waardevol voor docenten(opleidingen), daarnaast geeft het inzicht in hoe VMBO-leerlingen op te leiden tot startbekwame beroepsbeoefenaars en kritische, zelfverantwoordelijke burgers.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
VMBO-leerlingen

Samen Lesgeven: ervaringen van ervaren co-teachers

Rondetafelgesprek78Dian Fluijt-Lambert, Hogeschool Utrecht

Zaal 01.560do 11:00 - 12:30

Co-teachers hebben een gedeelde visie nodig op goed samenwerken en goed lesgeven. Eerder onderzoek bracht aan het licht dat er geen teamreflectie-instrument voorhanden is dat de betekenisverlening kan stimuleren om te komen tot een gezamenlijke visie met betrekking tot goed lesgeven en goed samenwerking (Fluijt, Bakker, & Struyf, 2016). In reactie hierop hebben we een teamreflectie-instrument, gebaseerd op het ‘Persoonlijk Interpretatiekader van Kelchtermans (1997, 2009), het Team-Anker-Portret) ontworpen dat we in dit artikel gebruiken om te onderzoeken hoe twaalf ervaren co-teaching teams tot betekenisverlening en eigen onderwijspedagogische taal komen. De centrale hoofdvraag in dit artikel is: ‘Wat beschouwen twaalf ervaren co-teaching teams als belangrijk bij het samenwerken en het samenlesgeven?’

Leraar & Lerarenopleiding
co-teaching, ervaringen

Het bevorderen van de professionele ontwikkeling van leraren omtrent (culturele) diversiteit

Symposium22Sabrina Alhanachi, Erasmus Universiteit

Zaal 01.610do 11:00 - 12:30

In de VS is omgaan met (culturele) diversiteit in het onderwijs een belangrijk onderdeel van het curriculum. Er wordt gesproken van multicultureel onderwijs, cultureel responsief lesgeven of cultureel relevante pedagogiek. Dit symposium gaat in op culturele responsiviteit in Nederland. Wat wordt er in Nederland verstaan onder culturele responsiviteit? En hoe kunnen leraren worden begeleid om te kunnen werken in (cultureel) diverse contexten? Het doel van dit symposium is om vanuit verschillende contexten en invalshoeken de professionele ontwikkeling omtrent (culturele) diversiteit te belichten. Er wordt ingegaan op de stand van zaken op een lerarenopleiding PO, in het VO en binnen het MBO. Daarnaast worden inzichten gedeeld omtrent het versterken van culturele responsiviteit van VMBO docenten in de context van professionele leergemeenschappen(PLG’s).

Leraar & Lerarenopleiding
(Culturele) diversiteit, cultureel responsief lesgeven, multiculturele competenties, professionele ontwikkeling

Picturebooks in primary English teacher education: let the story begin

Alternatieve presentatievorm12Tatia Gruenbaum, Avans Hogeschool/University College London Institute of Education

Zaal 01.760do 11:00 - 12:30

This interactive session will tell the story of a study centred on the use of English picturebooks as a tool in primary teacher education in the Netherlands. A newly-designed picturebook-based syllabus challenges the existing separate approach to teaching English proficiency and English Language Teaching (ELT) skills to primary student teachers. The course and its syllabus aim to facilitate the development of language and language teaching in a creative, practical and innovative way. Furthermore, it confronts the idea that picturebooks might be considered a teaching tool destined only for the young rather than a learning-to-teach tool for a group of 22 primary student teachers at Avans University of Applied Sciences (NL).

Leraar & Lerarenopleiding
English, Primary Teacher Education

14:45 - 15:30 Postersessies 1

Onderwijsinnovatie voor maatschappelijke transformatie: van onderwijs naar bovenwijs en welzijn

Alternatieve presentatievorm242Els Laenens, Ellen Vandervieren, Universiteit Antwerpen; Zarina m. Charlesworth, University of Applied Sciences and Arts Western Switzerland; Steven Mannens, Flanders Synergy; Belinda Cuijpers-Oolman, Fontys Hogescholen

Refterdo 14:45 - 15:30

In de onderwijsevolutie speelt er zich een transformatieproces af rond de relatie tussen student en docent waarin we vier fases kunnen onderscheiden (zie poster): onderwijs 1.0 is input- en docentgericht; onderwijs 2.0 is gericht op output en testen; onderwijs 3.0 focust op student en leerproces; en onderwijs 4.0 is gericht op cocreatie en innovatie. Momenteel bestaat de belangrijkste uitdaging voor het onderwijs erin om te evolueren van Onderwijs 1.0 en 2.0 naar 3.0 en 4.0: een fundamentele onderwijstransformatie nodig om de complexe problemen van onze tijd en samenleving te helpen oplossen. Hiertoe keren we het onderwijs ondersteboven door diepgewortelde vernieuwing met behulp van Theorie U, ontwikkeld aan MIT door actie-onderzoeker Otto Scharmer (Scharmer 2009). Onderwijs 4.0 heeft U nodig!

Onderwijs & Samenleving
bewustzijnsgebaseerd actie-onderzoek, eco-welzijn, maatschappelijke transformatie, onderwijsinnovatie, theorie U

Van welke professionaliseringsactiviteiten leren mbo-docenten en hoe ontwikkelt hun kennis zich?

Posterpresentatie86Marjanne Hagedoorn, Open Universiteit

Sectie 1.1do 14:45 - 15:30

Continue professionele ontwikkeling van mbo-docenten is essentieel voor de kwaliteit van het middelbaar beroepsonderwijs (mbo). Er is echter nog weinig onderzoek gedaan naar de professionalisering van mbo-docenten, zeker niet naar die van ervaren mbo-docenten. Dit promotieonderzoek richt zich op de professionele ontwikkeling van ervaren mbo-docenten. Professionele ontwikkeling wordt opgevat als het proces van leeractiviteiten die leiden tot een verandering in de kennis van docenten, waarbij kennis verwijst naar het totaal aan (praktijk)kennis, opvattingen en houdingen. Dit onderzoek richt zich op de impact van professionaliseringsactiviteiten op de kennisontwikkeling van mbo-docenten. Het onderzoek levert een belangrijke bijdrage aan inzichten over professionalisering en het (leven lang) leren van mbo-docenten.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
ervaren mbo-docenten, kennisontwikkeling, professionaliseringsactiviteiten, professionele ontwikkeling

Stimuleren van kwalitatieve teamsamenwerkingen: factoren van invloed en effecten

Posterpresentatie193Jannet Doppenberg, Eindhoven School of Education; Jef van den Hout, Eindhoven School of Education/Technische Universiteit Eindhoven

Sectie 1.1do 14:45 - 15:30

In het kader van ‘teams aan zet’ hebben mbo-docententeams niet alleen de verantwoordelijkheid gekregen voor de uitvoering van het onderwijs, maar ook voor de organisatie en de verbetering van dat onderwijs. Om na te gaan welke factoren van invloed zijn op het door docententeams nemen van verantwoordelijkheid voor hun onderwijskwaliteit, exploreert deze studie de relatie tussen de factoren ondersteunende afdelingen, leiderschap, samenwerkingscondities, kwaliteit van samenwerking, teameffectiviteit en onderwijspraktijk. Gegevens zijn met behulp van een ontwikkelde vragenlijst verzameld bij 91 docenten van 10 verschillende docententeams. Op de poster wordt de gebruikte vragenlijst gepresenteerd en het best passende model alsook de relaties tussen de diverse variabelen als resultaat van Multivel SEM-analyses.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
docententeams, MSEM, samenwerking

Samen werken aan onderwijskwaliteit: teamportretten van 9 mbo-teams

Posterpresentatie199Patricia Brouwer, Expertisecentrum Beroepsonderwijs

Sectie 1.1do 14:45 - 15:30

In het mbo worden docententeams gezien als de centrale spil in het verbeteren van de onderwijskwaliteit. In de praktijk vinden docententeams het echter nog niet eenvoudig om als team die focus te houden en de verantwoordelijkheid te nemen voor het (verbeteren van het) onderwijs. Het doel van dit driejarig NRO-onderzoek is om docententeams in staat te stellen optimaler te werken aan onderwijsverbetering, door te onderzoeken welke eisen dit stelt aan de samenwerking van en de ondersteuning aan het team. De verbetercyclus van negen mbo-teams is gedurende drie schooljaren gevolgd. Op de poster worden de voorlopige resultaten van het onderzoek gepresenteerd. Hieruit blijkt dat, om effectief te kunnen werken aan onderwijsverbetering, samenwerking en teamfunctioneren voorwaardelijk is.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
Docententeam, Onderwijskwaliteit, Teamfunctioneren

Het meten van onderzoeksvaardigheden van leerlingen humane wetenschappen in het secundair onderwijs

Posterpresentatie46Louise Maddens, KU Leuven

Sectie 1.2do 14:45 - 15:30

Samenvatting: Het belang van onderwijsdoelstellingen verbonden aan het begrijpen, interpreteren, voorbereiden en uitvoeren van onderzoek is de laatste decennia meermaals aangekaart in (inter)nationale curriculumdocumenten zoals eindtermen, leerplannen en conceptnota's. In de richting humane wetenschappen (in de tweede en derde graad van het secundair onderwijs) behoren de onderzoeksgerelateerde eindtermen tot één van de zeven profielcomponenten van cultuur- en gedragswetenschappen. Ondanks deze curriculaire verankering blijkt de conceptualisering en operationalisering van deze onderwijsdoelstellingen geen evidentie. Als een bijdrage tot de uitbouw van het onderzoek naar deze onderwijsdoelstellingen (en als analyse van de beginsituatie op het vlak van onderzoeksvaardigheden) beoogt deze studie om een meetinstrument te ontwikkelen om de onderzoeksvaardigheden van leerlingen in de derde graad secundair onderwijs (humane wetenschappen) in kaart te brengen.

Leren & Instructie
Humane wetenschappen, Secundair onderwijs, Testinstrument

Structureel W&T-onderwijs implementeren passend bij de visie op onderwijs

Posterpresentatie110Yvonne van der Marck, Schoolvereniging Wolters

Sectie 1.2do 14:45 - 15:30

Van overheidswege is besloten dat W&T-onderwijs structureel in het curriculum van elke basisschool moet worden vastgelegd in 2020.

Dit onderzoek wil aanbevelingen doen over hoe W&T-onderwijs structureel op te nemen in het curriculum, passend bij de visie op onderwijs van Schoolvereniging Wolters te Den Haag.

Op Schoolvereniging Wolters wordt opbrengstgericht gewerkt, waarbij de balans wordt gezocht tussen gedegen kennisoverdracht en zorgeloos plezier. Dit onderwijs heeft de meest aanknopingspunten met het behaviorisme. W&T-onderwijs gaat uit van onderzoekend en ontwerpend leren, met de meeste aanknopingspunten met het constructivistische leertheorie. Hoe is dit met elkaar te rijmen?

Domein Specifieke Aspecten van Onderwijs
basisschool, Onderzoekend en Ontwerpend leren, Wetenschap en Technologie onderwijs

De ontwikkeling van de onderzoekende houding in lerarennetwerken binnen het primair onderwijs

Posterpresentatie234Sonja Borst-Jeurissen, Open Universiteit

Sectie 1.2do 14:45 - 15:30

Gezien het belang van sociaal leren en de onderzoekende houding voor de professionele ontwikkeling van leraren volgen we in een tweejarig longitudinaal onderzoek lerarennetwerken bestaande uit basisschoolleerkrachten, pabostudenten, lerarenopleiders en onderzoekers. Onze studie richt zich op de ontwikkeling van de onderzoekende houding van de netwerkdeelnemers en probeert antwoord te geven op de vraag hoe dit samenhangt met de sociale configuratie van de netwerken. De eerste resultaten laten zien dat de onderzoekende houding zich positief ontwikkelt en dat er een positieve relatie is tussen de onderzoekende houding en de sociale configuratie van de netwerken. Belangrijke voorwaarden voor de ontwikkeling van een onderzoekende houding zijn openstaan voor feedback, de beschikbare ruimte voor reflectie op eigen handelen en de uitwisseling van expertise.

Leraar & Lerarenopleiding
leerkrachtprofessionalisering, lerarennetwerken, onderzoekende houding, sociaal leren

Het bevorderen van wiskundige creativiteit op de basisschool: Een case studie

Posterpresentatie188Eveline Schoevers, Universiteit Utrecht

Sectie 1.3do 14:45 - 15:30

Het doel van deze case studie was om een beter begrip te krijgen van hoe wiskundige creativiteit wordt bevorderd in het basisonderwijs. Daarom zijn interacties tussen leerkracht en leerlingen in drie verschillende type reken-wiskundelessen onderzocht. De case in dit onderzoek is een vrouwelijke leerkracht van groep 6. Leerkracht-leerlingen dialogen in drie verschillende typen reken-wiskunde lessen zijn kwalitatief geanalyseerd. Bevindingen wijzen erop dat in tegenstelling tot een methode gebonden les rekenen-wiskunde, open reken-wiskunde lessen (binnen en buiten de school) een dialoog uitlokken waarin de wiskundige creativiteit bij leerlingen naar voren komt. De leerkracht gaat echter weinig in op de creatieve wiskundige ideeën van leerlingen, waardoor leerlingen hier niet optimaal van profiteren.

Leren & Instructie
basisonderwijs, creativiteit, leerkracht, rekenen-wiskunde

Klassengesprekken vormgeven over verschillende oplossingsmethoden: de praktijk van wiskundedocenten

Posterpresentatie226Chris Kooloos, Radboud Universiteit

Sectie 1.3do 14:45 - 15:30

Het voeren van klassengesprekken over verschillende oplossingsmethoden is een belangrijke maar zeer complexe taak van wiskundedocenten. In deze studie is van zeven wiskundedocenten een les bezocht en nabesproken om te onderzoeken hoe zij klassengesprekken vormgeven over verschillende oplossingsmethoden en ideeën van leerlingen. Van de klassengesprekken zijn video opnames gemaakt en van de nabesprekingen, in de vorm van semigestructureerde interviews na de les, zijn audio opnames gemaakt. Deze opnames worden geanalyseerd om de interactie in het klassengesprek te beschrijven aan de hand van de wetenschappelijke literatuur over wiskundige klassengesprekken en het eigen perspectief van de docent. Op deze manier wordt een bijdrage geleverd aan het samenbrengen van het vakdidactische onderzoek en de praktijk van de wiskundedocent.

Domein Specifieke Aspecten van Onderwijs
klassengesprekken, verschillende oplossingsmethoden, wiskundedocenten

Rekenontwikkeling en rekenleergesprekken

Posterpresentatie269Jarise Kaskens, Windesheim

Sectie 1.3do 14:45 - 15:30

Dit onderzoek richt zich op de vraag in hoeverre het pedagogisch-didactisch handelen van de leraar in relatie staat tot de rekenontwikkeling en rekenbeleving van leerlingen van het primair onderwijs en welke invloed rekenleergesprekken daarop hebben. In deze posterpresentatie worden de resultaten van een deelstudie gepresenteerd betreffende de interventie die tijdens dit onderzoek wordt ingezet. Participerende leraren van groep 6 worden getraind in het voeren van rekenleergesprekken en na de scholingsperiode zullen deze leraren rekenleergesprekken voeren met geselecteerde leerlingen per groep (twee laag, twee modaal, twee hoog). Leraren blijken na de training in het rekenleergesprek -naast het achterhalen van het rekenleerproces- meer aandacht te besteden aan de rekenbeleving van leerlingen.

Leren & Instructie
Leerkrachthandelen, Onderwijsbehoeften bij rekenen, Professionalisering, Rekenleergesprekken

Voorspellen de schoolcultuur en werkplekleren leerkrachtexpertise in het primair onderwijs?

Posterpresentatie107Maud Rietjens, Open Universiteit

Sectie 1.4do 14:45 - 15:30

Leerkrachtexpertise is een belangrijke factor voor de kwaliteit van onderwijs. Door alle veranderingen in en rond het onderwijs is het van belang dat leerkrachten zich blijven ontwikkelen. Het leren van leerkrachten is echter niet vanzelfsprekend. In deze studie onderzoeken we de relatie tussen de mate waarin leerkrachten primair onderwijs de schoolcultuur als professioneel ervaren, de mate waarin zij leeractiviteiten op de werkplek uitvoeren en de mate van leerkrachtexpertise. De resultaten tonen een relatie tussen het uitvoeren van leeractiviteiten op de werkplek en leerkrachtexpertise en tussen een professionele schoolcultuur en leren op de werkplek. Er werd geen relatie gevonden tussen de schoolcultuur en leerkrachtexpertise. Dit opmerkelijke verschil kan toegeschreven worden aan de aard van de uitgevoerde leeractiviteiten.

Leraar & Lerarenopleiding
Leerkrachtexpertise, Primair onderwijs, Schoolcultuur, Werkplekleren

Een docent gedreven onderwijsinnovatie: wat zorgt er voor dat ideeën in de praktijk worden gebracht?

Posterpresentatie143Karin Potting, Haagse Hogeschool

Sectie 1.4do 14:45 - 15:30

In deze workshop laten we deelnemers ervaren hoe je met behulp van een Storyboard een innovatieproces kunt onderzoeken. We kijken hoe docenten bij het in de praktijk brengen van een idee voor onderwijsinnovatie gebruik maken van de mogelijkheden die de organisatie biedt. De praktijkvoorbeelden van de deelnemers plaatsen we in het licht van onderzoek naar ‘medewerker gedreven innovaties’. Deze onderzoekstraditie gaat er vanuit dat innovatie begint met een idee bij een medewerker en dat deze medewerker zelf ervoor zorgt dat dit in de praktijk wordt gebracht. Ons onderzoek laat zien dat docenten bij dit proces hun werkcontext verschillend ervaren en benutten. Na afloop van deze sessie hebben deelnemers een beeld gekregen hoe zij onderwijsinnovatieprocessen ‘van onderop’ kunnen faciliteren.

Beleid & Organisatie
flexperts, onderwijsinnovatie

Teaminnovatie in het basisonderwijs: Heterogeniteit, creatieve persoonlijkheid en teamcreativiteit

Posterpresentatie268Alice de Groot, Universiteit Utrecht

Sectie 1.4do 14:45 - 15:30

Curriculumherzieningen en de digitalisering dwingen basisscholen om te innoveren. Er is echter weinig onderzoek naar innovatie in het basisonderwijs. Het innovatieproces in het basisonderwijs vindt op teamniveau plaats. Eerder onderzoek in de gezondheidszorg en het onderwijs laat zien dat teamheterogeniteit en creativiteit teaminnovatie beïnvloeden. Uit mijn scriptie, waarbij 18 teams met 314 teamleden betrokken waren, bleek teamcreativiteit een significant effect te hebben op teaminnovatie. Functionele heterogeniteit en persoonlijke creativiteit lieten geen significant effect zien. In mijn aanvraag van de promotiebeurs voor leraren in september wil ik onderzoek doen naar welke factoren teaminnovatie nog meer beïnvloeden. Denk daarbij bijvoorbeeld aan factoren zoals transformationeel leiderschap, conflicten binnen teams, diversiteit, netwerken en innovatieklimaat (visie).

Beleid & Organisatie
basisonderwijs, creativiteit, heterogeniteit, teaminnovatie

Het effect van videovragen in verrijkte kennisclips op conceptueel begrip en kijkgedrag

Posterpresentatie19Marjolein Haagsman, Universiteit Utrecht

Sectie 1.5do 14:45 - 15:30

Kennisclips worden steeds vaker verrijkt met tools zoals chatfora, zoekfuncties en videovragen. De videovragen verschijnen tijdens de kennisclip en moeten worden beantwoord voordat de kennisclip voortzet. In deze studie wordt het effect van dergelijke videovragen onderzocht op conceptueel begrip, studententevredenheid en kijkgedrag. Het conceptueel begrip van studenten na een kennisclip is gelijk in aan- of afwezigheid van videovragen. Desondanks zijn studenten tevreden over de videovragen en geven aan dat het hen helpt in het leren. 37% van de studenten zegt gericht informatie in de kennisclip terug te zoeken indien zij het antwoord op een videovraag niet weten. Dit gerichte terugspoelgedrag rond videovragen is ook zichtbaar in learning analytics data.

ICT in Onderwijs & Opleiding
Flipped Classroom, Kennisclips, Learning Analytics

(Geen) laptops in de collegezaal: het studentenperspectief

Posterpresentatie123Nynke Bos, Universiteit Leiden

Sectie 1.5do 14:45 - 15:30

Het gebruik van laptops in het onderwijs om aantekeningen mee te maken, leidt bij een aantal docenten tot verzet. Ze vinden studenten afgeleid door bijvoorbeeld Facebook en merken dat studenten het college transcriberen hetgeen ten koste gaat van de informatieverwerking. Een aantal docenten heeft zelfs een laptopverbod ingesteld, terwijl ander docenten van mening zijn dat studenten zelf deze beslissing kunnen nemen. Indien studenten na afloop van een vak, waarbij een laptopverbod was ingesteld, gevraagd wordt naar hun ervaringen omtrent het verbod, observeren studenten een actievere werkhouding maar ervaren zij tevens moeite met het verwerken en verwoorden van de collegestof doordat aantekeningen met een pen gemaakt dienen te worden. Uiteindelijk heeft het laptopverbod niet geleidt tot een significant verschil in tentamenprestaties.

ICT in Onderwijs & Opleiding
Informatieverwerking, Laptopverbod, Studentperspectief

e-Inclusief onderwijs in het mbo: een aanpak op maat van 8 mediaprofielen

Posterpresentatie266Ilse Mariën, Imec SMIT Vrije Universiteit Brussel

Sectie 1.5do 14:45 - 15:30

In samenwerking met ROC Leeuwenborgh werd een tweeledig praktijkgericht onderzoeksproject opgezet, met als doel een e-inclusieve, gepersonaliseerde aanpak op maat te ontwikkelen in de context van het mbo-onderwijs. In een eerste fase werd een zelftest ontwikkeld die het mogelijk maakt het mediaprofiel van mbo-studenten en docenten te bepalen. Deze test werd vervolgens afgenomen bij ruim 300 studenten van diverse opleidingen op niveau 2, en 4. In een tweede fase werd een participatieve workshop georganiseerd met studenten en met docenten van ROC Leeuwenborgh die op een of andere manier betrokken zijn bij het ontwikkelen van mediawijsheid en digitale vaardigheden in de opleiding, met als doel een pedagogische aanpak op maat van ieder mediaprofiel te ontwikkelen.

ICT in Onderwijs & Opleiding
digitale uitsluiting, e-inclusie, eigentijds curriculum, gepersonaliseerd leren, mediawijsheid

Betrokkenheid in het hbo. Een verklaring voor verschillen in studiesucces van mbo'ers en havisten?

Posterpresentatie215Miranda Vervoort, Lectoraat Beroepsonderwijs

Sectie 1.6do 14:45 - 15:30

Eerstejaarsstudenten met een mbo-vooropleiding vallen vaker uit dan eerstejaarsstudenten met een havo-vooropleiding (21% vs. 12%). De focus van interventies ligt op studiekeuze, motivatie en het aanleren van hbo-vaardigheden vóór de start in het hbo als ingrediënten voor meer studiesucces van mbo’ers in het hbo. Maar wat gebeurt er in het hbo?

Het doel van deze studie is het beter in kaart brengen van de ervaren emotionele en gedragsmatige betrokkenheid van mbo’ers en havisten in het eerste jaar in het hbo in relatie tot hun studiesucces, waarbij tevens rekening wordt gehouden met hun culturele en thuisachtergrond. Daartoe worden vragenlijsten uitgezet bij 300 eerstejaarsstudenten.

Hoger Onderwijs
binding

Versterking van eerstejaars studiesucces in het hbo: het definiëren van de hbo-studentenrol

Posterpresentatie260Fiona Veraa, Hogeschool van Amsterdam

Sectie 1.6do 14:45 - 15:30

Voor studenten die de overstap maken naar het hbo is soms onvoldoende duidelijk welke rol er van hen als student verwacht wordt. In dit onderzoek wordt de hbo-studentenrol verkend door gedragingen en strategieën te identificeren die hbo-studenten moeten beheersen en tonen om succesvol te kunnen studeren. De rolopvattingen van studenten en docenten worden in kaart gebracht, alsmede hun visie op de wijze waarop studenten geholpen kunnen worden om hun weg te vinden in het hbo, de ondersteuning die daarbij nodig is en de vraag hoe, wanneer en door wie die ondersteuning geleverd zou moeten worden. Het onderzoek beoogt daarmee bij te dragen aan de ontwikkeling van praktijken die studenten ondersteunen in het vinden van hun rol in het hbo.

Hoger Onderwijs
de rol van de hbo-student, docentverwachtingen, eerstegeneratie-studenten, studentverwachtingen

Onderzoekend werken aan studiesucces in het hbo

Posterpresentatie267Mieke van Diepen, Hogeschool van Amsterdam

Sectie 1.6do 14:45 - 15:30

In dit onderzoeksproject worden twaalf hbo-docenten ondersteund bij het onderzoeksmatig benaderen van een studiesuccesmaatregel: een maatregel die beoogt het studiesucces te vergroten, door aanpassing van onderwijsaanbod, studentbegeleiding, en/of toetsing. Welk aspect van het studiesucces wordt beoogd verschilt per project.

Tijdens de begeleiding van de docenten bij het onderzoekend werken is informatie verzameld die antwoord biedt op de onderzoeksvraag: Welke factoren zijn bepalend voor het verduurzamen van studiesuccesmaatregelen in het hbo? Deze succesfactoren en knelpunten zijn vertaald naar praktische handvatten om onderzoekend werken aan studiesucces haalbaar en laagdrempelig te maken, zodat docenten hier op termijn meer tijd en ruimte voor ervaren.

Hoger Onderwijs
HBO, Onderzoekend werken, Professionele ruimte, Studentbetrokkenheid, Studiesucces

Ondersteboven van elkaar?! Een onderwijsniveauoverschrijdend didactisch professionaliseringstraject

Posterpresentatie40Mieke Goos, Anne Decelle, UC Leuven-Limburg

Sectie 1.7do 14:45 - 15:30

In Vlaanderen worden jaarlijks heel wat maatregelen en activiteiten ondernomen om de overgang van lager naar secundair onderwijs (zgn. LOSO-overgang) bij leerlingen zo vlot mogelijk te laten verlopen. Deze LOSO-overgang vormde al vaker de focus van onderzoek. Het perspectief didactiek kwam daarbij slechts zeer occasioneel aan bod, hoewel didactische verschillen tussen lager en secundair onderwijs vaak genoemd worden als mogelijke reden voor het niet vlot lopen van de LOSO-overgang bij sommige leerlingen of sommige vakken. We zijn een professionaliseringstraject gestart, met leerkrachten 3e graad lager onderwijs en 1e graad secundair onderwijs, met als professionaliseringsfocus didactiek, waarvan de impact in dit onderzoek zal nagegaan worden via een mixed-method approach.

Curriculum
Didactiek, LOSO-overgang, Professionalisering

Studenten leren anders kijken en de ander zien: kunst in het medisch onderwijs

Posterpresentatie187Tamara van Woezik, Radboudumc

Sectie 1.7do 14:45 - 15:30

In 2016 en 2017 hebben we een innovatieve track gedraaid die medisch onderwijs combineert met kunst, en de bijhorende leerprocessen bestudeerd. De vrijwillige track werd gevolgd door respectievelijk 32 en 30 deelnemers, bestaande uit coassistenten en AIOS. We lieten deelnemers en kunstenaars samenwerken in de kunstenaarspraktijk. Hiermee hebben we een ervaring bewerkstelligd van werken in een radicaal andere discipline, bovenop alleen het observeren van de uitkomsten ervan. De track leidde ertoe dat deelnemers reflecteerden op wat ze leerden in termen van observatievaardigheden, creatief denken, persoonsgerichte zorg en referentiekader. Met name was opvallend dat deelnemers elkaar ondersteunden, dat er door openheid veel zelfreflectie ontstond en dat studenten meer oog kregen voor de belevingswereld van de patiënt.

Leren & Instructie
medisch onderwijs, persoonsgerichte zorg, professionele ontwikkeling, zelfreflectie

PCK en instructieontwerp, een gelukkig huwelijk? Een verkennend onderzoek

Posterpresentatie264Quincy Elvira, Radboud Docenten Academie

Sectie 1.7do 14:45 - 15:30

Docenten uiten hun creativiteit door voortdurend bezig te zijn met het aanpassen van hun instructiemateriaal ten behoeve van hun leerlingen. Daarmee kunnen docenten beschouwd worden als “deeltijd” instructieontwerpers. Instructieontwerponderzoek houdt echter onvoldoende rekening met de vakdidactische kennis (pck) die noodzakelijk is om effectieve lessen te ontwerpen. Docenten op hun beurt maken weer te weinig gebruik van de inzichten die instructieontwerp biedt. Dit onderzoek verkent welke elementen van PCK worden gebruikt bij ontwerpen van docenten uit hun dagelijkse werk. Elf ervaren docenten (bedrijfs)economie hebben deelgenomen aan dit onderzoek. De bevindingen zijn dat docenten gebruik maken van verschillende elementen van PCK tijdens het instructieontwerpproces. Deze inzichten hebben implicaties voor vakdidactisch instructieontwerponderzoek.

Domein Specifieke Aspecten van Onderwijs
instructieontwerp, PCK

De effecten van een driedaagse zomercursus gericht op binding

Posterpresentatie6Carlijn Knuiman, Hogeschool Inholland

Sectie 1.8do 14:45 - 15:30

Het Kick-Start College is een driedaagse zomercursus gericht op het binden en boeien van aankomende eerstejaars studenten. Onderzocht is wat de effecten zijn van het Kick-Start College op de binding van studenten. Daarnaast is onderzocht of studenten die deelnemen verschillen van studenten die niet deelnemen in motivatie en zelfvertrouwen. In totaal hebben 382 studenten deelgenomen aan het onderzoek, waarvan 144 hebben deelgenomen aan het Kick-Start College en 238 niet hebben deelgenomen (de controlegroep). De uitkomsten laten onder andere zien dat studenten direct na afloop, in vergelijking tot voorafgaand aan het Kick-Start College, meer academische integratie, sociale integratie, professionele integratie en integratie binnen de instelling ervaren.

Hoger Onderwijs
Instroom, Studiesucces, Zomercursus

MOOC taal: naar een taalkrachtige lerarenopleiding met een mooc taalvaardigheid

Posterpresentatie92Carl Boel, Odisee Hogeschool

Sectie 1.8do 14:45 - 15:30

Recente studies rapporteren een dalende (o.a. De Wachter & Heeren, 2014; van Koeven & Smits, 2016) en diverse (o.a. Van Houtven & Peters, 2010) taalvaardigheid bij studenten hoger onderwijs. MOOCs kunnen hierbij als inclusieve tool (o.a. Conole, 2015) flexibel en gedifferentieerd ingezet worden. Helaas is het instructional design van MOOCs vaak ondoordacht (Margaryan, Bianco, & Littlejohn, 2015). Het LMOOC-model (Teixeira & Mota, 2014) vormt een bruikbare basis voor een MOOC academische taalvaardigheid. Binnen een ontwerpgericht onderzoek (Plomp, 2007) wordt die MOOC in verschillende ontwikkelcirkels geconstrueerd en geëvalueerd. MOOCs blijken dermate ‘disruptive’ (Christensen, 1995) dat docenten moeten worden geprofessionaliseerd (SURF, 2017) en studenten moeten worden begeleid via scaffolding (Colpaert, 2014).

Hoger Onderwijs
hoger onderwijs, mooc, taalbeleid, taalontwikkelend lesgeven, taalvaardigheid

Onderzoek naar werkplekeisen van studenten in flexibele onderwijstrajecten bij Fontys Hogescholen

Posterpresentatie127Daniëlle Quadakkers, Desirée Joosten-ten Brinke, Fontys Hogescholen

Sectie 1.8do 14:45 - 15:30

In flexibel onderwijs vormen leeruitkomsten de basis voor beoordeling. Bij leeruitkomsten waarbij het beroep centraal staat, is de context van dit beroep (de werkplek) een belangrijk aspect. Uit een pilot is naar voren gekomen dat het vaak onduidelijk is of de werkplek van de (aankomend) student wel informatierijk genoeg is om beoogde leeruitkomsten te realiseren. In dit onderzoek wordt ingegaan op de eisen die gesteld kunnen en moeten worden aan de werkplek van studenten in flexibele onderwijstrajecten. Het omvat een literatuurstudie naar generieke eisen plus een aanvullende studie, naar specifieke eisen per opleiding, door middel van kwantitatief en kwalitatief onderzoek onder de belangrijkste stakeholders.

Hoger Onderwijs
Eisen aan werkplek, Flexibel onderwijs, Leerwergonafhankelijk toetsen

Meer betrokkenheid en motivatie door breed opleidende en gepersonaliseerde praktijkroutes?

Posterpresentatie141Jantje Timmerman, MboRijnland

Sectie 1.9do 14:45 - 15:30

In hoeverre is de opleidingsomgeving van invloed op de motivatie en betrokkenheid van niveau 1 en 2 studenten? Dat is de vraag waar dit onderzoek zich op richt. Studenten niveau 1 en 2 volgen in gemengde groepen onderwijs in de praktijk in plaats van in de schoolomgeving. Ze krijgen persoonlijke begeleiding van docenten op de werkplek. Onderzocht wordt of studenten in deze nieuwe vorm beter scoren op de variabelen motivatie, betrokkenheid, aanwezigheid en uitval dan studenten in de reguliere niveau 1 en 2 opleidingen.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
Betrokkenheid, Motivatie, Praktijkleren, Voortijdig schoolverlaten

De overgang PO-VO in Nijmegen

Posterpresentatie149Edwin Buijs, Radboud Universiteit

Sectie 1.9do 14:45 - 15:30

De overgang van primair naar voortgezet onderwijs is een belangrijk moment in de schoolloopbaan van kinderen. Het schooladvies bepaalt in belangrijke mate het verloop van de verdere schoolloopbaan. Het is daarom, mede met het oog op gelijke kansen in het onderwijs, van groot belang dat advisering zorgvuldig geschiedt. Naast het schooladvies spelen nog vele andere factoren een rol in de kwaliteit van de po-vo-overgang, waaronder regionale kenmerken. Doel van dit onderzoek is om inzicht te krijgen in de po-vo-overgang in een lokale context. Hierbij wordt rekening gehouden met factoren die deze overgang kunnen bemoeilijken of vergemakkelijken. Gezien gemeenten verschillen in beleid en afspraken rond de po-vo-overgang, biedt lokaal onderzoek op dit gebied mogelijkheden tot concretere beleidsaanbevelingen.

Onderwijs & Samenleving
eindtoets, overgang, po-vo, schooladvies, schoolloopbaan

Schakelklassen en zomerscholen in het primair onderwijs voor het bereiken van gelijke kansen?

Posterpresentatie169Karin Hoogeveen, Sardes

Sectie 1.9do 14:45 - 15:30

In Nederland kennen we al lange tijd Onderwijsachterstandenbeleid. Gemeenten krijgen budget voor VVE, maar kunnen daarmee ook schakelklassen, zomerscholen of andere vormen van onderwijstijdverlenging bekostigen. Het onderzoek geeft een landelijk beeld van deze vormen van onderwijstijdverlenging in het kader van onderwijsachterstandenbeleid: aantallen voorzieningen, verdeling over grote en kleinere gemeenten, kenmerken van de voorzieningen (doelen, doelgroep, intensiteit, aanpak, selectie leerlingen, uitvoerenden). In een paperpresentatie gaan we in op de mate waarin de vormen van onderwijstijdverlenging voldoen aan criteria voor effectiviteit, zoals bekend uit literatuur.

Onderwijs & Samenleving
gelijke kansen, onderwijsbeleid, onderwijstijdverlenging

16:00 - 17:30 Parallelsessies 5

Digitale leerlingfeedback aan docenten over hun leskwaliteit: hoe werkt dat en wat kunnen we ermee?

Alternatieve presentatievorm38Hannah Bijlsma, Universiteit Twente

Zaal 00.220do 16:00 - 17:30

Uit onderzoek blijkt dat feedback prestatieverbeterend kan werken, maar als docent is het niet altijd gemakkelijk om feedback te krijgen over je leskwaliteit. Daarom is de Impact! tool ontwikkeld. Leerlingen geven hiermee eenvoudig en snel anonieme feedback aan hun docent aan het eind van de les die dan geweest is. Docenten kunnen deze feedback direct bekijken en gebruiken om hun lessen waar nodig te verbeteren.

Deelnemers van de workshop kunnen de Impact! tool downloaden en uitproberen en daarmee het gebruiksgemak ervan ervaren. Gediscussieerd zal worden over hoe leerlingfeedback effectief ingezet kan worden in de dagelijkse praktijk van het onderwijs. Daarnaast worden recente onderzoeksresultaten gepresenteerd over het effect van de tool.

ICT in Onderwijs & Opleiding
Digitaal feedbacksysteem, Leerlingfeedback, Leerlingpercepties

De impact van professionaliseringstrajecten op leraren en scholen

Symposium150Henk Sligte, Kohnstamm Instituut

Zaal 01.110do 16:00 - 17:30

Er wordt veel geïnvesteerd in de professionalisering van leraren en schoolontwikkeling. De centrale overheid doet dat onder meer met de Lerarenbeurs, waarmee bevoegde leraren een bachelor- of masteropleiding kunnen gaan volgen. Ook gemeenten investeren in het verhogen van de kwaliteit van leraren en scholen.

In deze sessie bespreken we aan de hand van een aantal afgeronde onderzoeken naar effecten van masteropleidingen enerzijds, en van Amsterdamse leraren- en scholenbeurzen anderzijds, wat de impact is van professionaliseringstrajecten op leraren en scholen. Naast uitkomsten bespreken we de onderliggende kwantitatieve en meer kwalitatieve benaderingen van de onderzoeken, inclusief de combinaties daarvan. Betoogd wordt dat beide benaderingen complementair kunnen werken om zowel generaliseerbare kennis te produceren als contextgebonden inzichten in hoe beleidsinstrumenten in realiteit uitpakken

Leraar & Lerarenopleiding
lerarenbeurzen, mixed-methods, scholenbeurzen

Begrijpend lezen in een sociaal-etnisch gesegregeerde klas: het aandeel van de leerkracht?

Paperpresentatie25Lisa Dewulf, Universiteit Gent

Zaal 01.120do 16:00 - 17:30

Het Vlaamse onderwijs wordt gekenmerkt door sociaal-etnische segregatie. Gesegregeerde scholen kennen vaak zwakkere leerlingresultaten en staan voor complexe uitdagingen. Volgens effectiviteitsonderzoek hebben de klas en de leerkracht een voorname rol in het verklaren van variantie in leerlingresultaten. Dit onderzoek bij leerkrachten (n=22) bestudeert aan de hand van multilevel padanalyses, voor respectievelijk twee aspecten van instructiekwaliteit (‘efficiënte lesorganisatie’ en ‘leerstrategieën aanleren’), de onderlinge samenhang tussen het vertrouwen van leerkrachten in de leerlingen, instructiekwaliteit en klascompositiekenmerken. Het bestudeert hoe deze klas- en leerkrachtkenmerken samenhangen met resultaten van begrijpend lezen van leerlingen (n=271) in het tweede leerjaar van sociaal-etnische gesegregeerde basisscholen. Beide modellen laten een mediërende rol zien van instructiekwaliteit tussen het gemiddelde opleidingsniveau in de klas en de resultaten voor begrijpend lezen.

Leraar & Lerarenopleiding
‘teacher trust’, instructiekwaliteit, klascompositiekenmerken, onderwijssegregatie

De leerkrachten die de schoolpoort achter zich willen laten: welke rol spelen de leerlingen?

Paperpresentatie160Ama Amitai, Universiteit Gent

Zaal 01.120do 16:00 - 17:30

Intenties van leerkrachten om te stoppen met lesgeven, in een specifieke school of voorgoed, worden beïnvloed door de schoolcontext. Dit onderzoek gaat na of de etnische compositie en de academic ability compositie van de leerlingen in de school een effect heeft op de intentie van de leerkracht om te stoppen met het leerkrachtenberoep of te veranderen naar een andere school. De voornaamste bevinding is dat de schoolcontext geen significante invloed heeft op intenties om te stoppen met het lerarenberoep. De academic ability compositie heeft echter wel een effect op de intenties om te veranderen van school. Op scholen met een lagere gemiddelde testscore of een lagere academic ability compositie hebben leerkrachten vaker intenties om te veranderen van school.

Leraar & Lerarenopleiding
Academic ability compositie, Etnische compositie, Intenties om te stoppen, Leerkrachten uitstroom

De opvattingen en het zelfbeeld van leerkrachten met betrekking tot vroeg vreemdetalenonderwijs

Paperpresentatie252Claire Goriot, Radboud Universiteit

Zaal 01.120do 16:00 - 17:30

Middels vragenlijstonderzoek is getracht inzicht te krijgen in het zelfbeeld en de opvattingen van leerkrachten met betrekking tot vroeg vreemdetalenonderwijs (vvto). Vvto-leerkrachten hadden meer positieve en minder negatieve opvattingen over vvto dan leerkrachten die niet op een vvto-school werkzaam waren. Binnen de groep niet-vvto-leerkrachten bleken degenen die zelf Engels gaven, hetzelfde patroon in opvattingen te laten zien als de vvto-leerkrachten. Het zelfbeeld van de Engelse taalvaardigheid was positief gerelateerd aan opvattingen over de eigen competenties en voordelen van vvto, en negatief aan opvattingen over de nadelen van vvto. De opvattingen van leerkrachten bieden aanleiding tot nader onderzoek en verdere discussie over de mogelijke effecten van vvto op de ontwikkeling van zowel leerlingen als leerkrachten.

Leraar & Lerarenopleiding
leerkrachtcompetenties, leerkrachtopvattingen, professioneel zelfbeeld, vroeg vreemdetalenonderwijs

Van dagelijkse creativiteit naar professionele creativiteit! Een grote stap of binnen handbereik?

Alternatieve presentatievorm108Jeannette Medema, NHL-Stenden Hogeschool

Zaal 01.220do 16:00 - 17:30

Het World Economisch Forum (2015) heeft onderzocht dat studenten van hogescholen niet over voldoende creatieve competenties beschikken en tegelijkertijd wordt creativiteit tot een van de belangrijkste 21st century skills is benoemd. Er is een sterke behoefte vanuit de wetenschap om levels van creativiteit nauwkeuriger te kunnen onderzoeken. Het 4C-Model van Kaufmann & Beghetto (2009) is zo’n model, dat echter verdieping behoeft. Het meet kwalitatief vier verschillende creatieve niveaus. Mijn promotie onderzoek zal gaan bijdragen aan een verdieping van dit model door instrument ontwikkeling. Maatschappelijk gezien draagt mijn onderzoek bij aan het in kaart brengen van het creatieve level onder docenten en hoe docenten sneller een ‘creative professional’ kunnen worden ten behoeve van toekomstige generaties.

Hoger Onderwijs
Storytelling

Teamleren onderzocht in verschillende werelden

Symposium204Renate Wesselink, Wageningen University & Research; Thomas Vijn, Radboudumc; Mieke Koeslag-Kreunen, Zuyd Hogeschool

Zaal 01.310do 16:00 - 17:30

Teamleren, als vorm van informeel leren, krijgt in het onderzoek veel aandacht. Dit onderzoek vindt plaats in verschillende disciplines. In dit symposium worden onderzoeksresultaten op het gebied van teamleren gepresenteerd vanuit verschillende disciplines. Het vermoeden bestaat namelijk dat onderzoekers niet altijd over de grenzen van hun disciplines heen kijken als het gaat om gebruik van literatuur en onderzoeksmethodieken. Het doel van het symposium is dan ook om verschillende disciplines te laten presenteren over het onderwerp teamleren om te bezien of en in hoeverre zij kennis uit elkaars disciplines reeds benutten. Verder wordt bekeken of onderzoeksresultaten verschillen tussen bestaande teams en nieuw samengestelde teams.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
informeel leren, samenwerken, teamleren, verschillende disciplines

Project Gazelle: resultaten van een digitale interventie gericht op begrijpend lezen in het VO

Symposium255Marlies ter Beek, Leonie Brummer, Hidde Ozinga, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.320do 16:00 - 17:30

In het VO wordt van leerlingen verwacht dat zij voor verschillende vakken teksten zelfstandig lezen en verwerken. Dit vereist een hoge mate van zelfregulatie en het goed kunnen combineren van leesstrategieën met achtergrondkennis over het tekstonderwerp. Veel leerlingen hebben echter moeite hiermee en vakdocenten vinden het lastig om hen hierbij adequaat te ondersteunen. Onderzoek wijst uit dat ondersteuning gericht op metacognitief strategiegebruik prestaties en motivatie positief beïnvloedt (Lan et al., 2014). In het symposium worden de resultaten van de digitale leeromgeving Gazelle gepresenteerd, waarin een dergelijke ondersteuning in de vorm van (meta)cognitieve en motiverende hints aangeboden wordt om leerlingen te helpen bij het lezen van geschiedenis- en aardrijkskundeteksten. Leerlingervaringen, effecten op leesbegrip en motivatie alsook praktische implicaties worden besproken.

Leren & Instructie
(Meta)cognitie, Begrijpend lezen, Digitale leeromgeving, Hints, Motivatie

Perspectieven van leraren en leerlingen in het VO op presence in dagelijkse onderwijssituaties

Rondetafelgesprek48Edith Roefs, Hogeschool Windesheim

Zaal 01.360do 16:00 - 17:30

Deze bijdrage betreft twee opeenvolgende studies onder respectievelijk twaalf VO-leraren en vijftig van hun leerlingen naar hun ervaringen met en interpretatie van ‘presence’ in de dagelijkse onderwijspraktijk. Presence verwijst naar de manier waarop leraren en leerlingen met aandacht, betrokkenheid en ontvankelijkheid aanwezig zijn in onderwijssituaties. De resultaten bieden inzicht in de kwaliteit van onderwijs ‘met presence’, in de wijze waarop die ontstaat en recht doet aan het eigenaarschap van leraar en leerlingen en hun interactie met elkaar en de lesstof. Het doel van deze ronde tafel is om vanuit de resultaten van twee studies te verkennen welke betekenis aan presence kan worden toegekend voor het denken over en onderzoek naar de professionaliteit en professionalisering van leraren.

Leraar & Lerarenopleiding
Leraar-leerling-lesstof interactie, Persoonlijke ontwikkeling leerlingen, Presence, Professionaliteit van de leraar

Wie ben ik als opleider?

Rondetafelgesprek159Liane Magendans, Avans

Zaal 01.360do 16:00 - 17:30

Voor de meeste studenten zijn werk en opleiding afgescheiden werelden. Doel van de opdracht van het ministerie van OCW in 2014 (Adviescommissie ‘flexibel hoger onderwijs voor werkenden’) om het hoger onderwijs te flexibiliseren is om deze werelden meer met elkaar te integreren omdat studenten zich in beide werelden begeven. De invulling van de rol van opleider is daarmee aan het veranderen van soloprofessional naar netwerkprofessional. Deze verschuiving vraagt om nieuw gedrag. Bewustzijn van overtuigingen van de opleider zijn daarbij essentieel (Korthagen, 2001). In deze studie wordt onderzocht hoe de professionele identiteit van opleiders zich ontwikkelt en welke kenmerken van professionele identiteit een rol spelen vanuit een boundary crossing perspectief.

Hoger Onderwijs
boundary crossing, flexibele leeromgeving, narratieve techniek, professionele identitieitsontwikkeling

Bevorderen van doorstroom naar het hoger beroepsonderwijs

Paperpresentatie9Harm Biemans, Wageningen University & Research

Zaal 01.520do 16:00 - 17:30

De ontwikkeling van en onderzoek naar doorlopende leerlijnen om de doorstroom van studenten in het beroepsonderwijs te bevorderen krijgen tegenwoordig veel aandacht. In deze studie zijn 86 studenten van een specifieke verkorte doorlopende leerroute vmbo-mbo (het Groene Lyceum of hGL) vergeleken met 86 (in cognitief niveau vergelijkbare) studenten uit de reguliere mbo-route wat betreft leerprestaties en doorstroom naar het hbo. De hGL-studenten behaalden vaker een mbo-diploma op het hoogste niveau in de nominale studieduur. Bovendien stroomden hGL-studenten vaker door naar een hbo-opleiding dan vergelijkbare mbo-studenten. De combinatie van onderwijskundige ontwerpkenmerken van deze doorlopende leerroute lijkt dus de doorstroom van studenten in de beroepsonderwijskolom te bevorderen en kan derhalve als inspiratiebron dienen voor de ontwikkeling en implementatie van vergelijkbare doorlopende leerlijnen.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
Beroepsonderwijs, Doorlopende leerlijnen, Doorstroom, Groene Lyceum

Op weg naar werkloosheid? De effecten van tracks in het secundair onderwijs op werkloosheid

Paperpresentatie214Jonas Dockx, KU Leuven

Zaal 01.520do 16:00 - 17:30

De meeste studies naar de effecten van tracks in het secundair onderwijs richten zich op schoolse prestaties. Onderzoek toont echter dat beroepsgerichte tracks voordelen kunnen bieden bij de overgang naar de arbeidsmarkt. Daarom vergeleek deze studie de effecten van tracks op de werkloosheid van 1995 tot 2015 gebruik makende van een Vlaamse longitudinale cohortestudie. Vlaamse tracks hebben een hiërarchie in gemiddelde schoolse prestaties en we onderzochten de effecten van tracks voor vergelijkbare leerlingen in verschillende hiërarchisch opeenvolgende tracks door te propensity score matchen. Om de kans op werkloos worden te vergelijken tussen tracks gebruikten we event history analysis modellen. De resultaten toonden dat leerlingen die een hogere track volgden later een lagere kans hadden om werkloos te worden.

Beleid & Organisatie
event history analysis, langetermijneffecten, propensity score matchen, tracking, werkloosheid

TOS in Beeld: ondersteuningsvragen van leraren in het basisonderwijs

Paperpresentatie45Judith Stoep, Expertisecentrum Nederlands; Daan Hermans, Koninklijke Kentalis; Maartje Kouwenberg, Rob Zwitserlood, Koninklijke Auris Groep

Zaal 01.525do 16:00 - 17:30

Ongeveer 5 procent van alle kinderen heeft een taalontwikkelingsstoornis (TOS); velen van hen volgen regulier onderwijs (bo/sbo). Nogal wat leraren in het bo/sbo vinden dat ze onvoldoende houvast hebben om passend onderwijs te bieden aan deze leerlingen. In het project TOS in Beeld van Expertisecentrum Nederlands, Kentalis, Auris en tien basisscholen is in kaart gebracht wat de ondersteuningsvragen zijn van leraren met een leerling met TOS in hun groep. Aansluitend op deze inzichten is de website TOSinBeeld.nl ontwikkeld, alsmede een checklist en een logboek om beter zicht te hebben op TOS. We gaan in de presentatie in op de onderzoeksresultaten en projectopbrengsten, waarmee leraren in het regulier onderwijs kennis over TOS kunnen opdoen en duurzaam kunnen borgen binnen hun schoolteam.

Leraar & Lerarenopleiding
Taalontwikkelingsstoornis

De ontwikkeling van starters in een grootschalige interventie

Paperpresentatie97Michelle Helms-Lorenz, University of Groningen

Zaal 01.525do 16:00 - 17:30

Om recentelijk bevoegde starters beter te kunnen begeleiden, bestaat sinds een aantal jaren samenwerkingsverbanden tussen scholen en lerarenopleidingen. De vraag is in hoeverre grootschalige interventies met vele stakeholders tot de acceleratie van de ontwikkeling van pedagogisch-didactische vaardigheden van starters leidt. Over een periode van 3 jaar zijn starters geobserveerd en zijn leerlingvragenlijsten afgenomen bij respectievelijk 354 en 265 docenten. De effectgroottes zijn groot voor de observaties en klein door de ogen van de leerlingen. De implementatie strategie en de realisatie van de interventie wordt in deze studie onder de loep genomen.

Leraar & Lerarenopleiding
effect, grootschalige interventie

Onderwijsonderzoek met grote datasets

Symposium80Esther van Groenigen, Ivo Gorissen, Centraal Bureau voor de Statistiek; Annemarie Roode, Gemeente Rotterdam; Jan de Boom, Paul van Wensveen, Risbo, Erasmus Universiteit Rotterdam; Johan van Rooijen, Centraal Bureau voor de Statistiek

Zaal 01.550do 16:00 - 17:30

Vaak is onderwijsonderzoek noodzakelijk beperkt tot kleine populaties. Tijdens dit symposium staan de mogelijkheden centraal van het uitvoeren van onderwijsonderzoeken met de integrale CBS-microbestanden die eventueel gekoppeld kunnen worden aan eigen populaties.

In de bijdragen zal aandacht worden besteed aan de (open) data die beschikbaar is bij het CBS in de vorm van StatLinetabellen, maatwerkonderzoeken en databestanden. Aangegeven wordt hoe externe onderzoekers kunnen analyseren met deze microdata en daar eventueel hun eigen populatie aan kunnen koppelen. Hiernaast wordt aandacht gegeven aan het opleidingsniveaubestand van het CBS. Hoe ziet dat er uit en hoe kan daarmee worden gewerkt? Tevens worden enkele toepassingen getoond. Tot slot wordt een onderzoek gepresenteerd uitgevoerd door RISBO/O&BI Rotterdam met behulp van CBS-microdata en eigen data.

Methodologie & Evaluatie
CBS-microdata, Datakoppeling, Schoolloopbaanonderzoek

De bijdrage van onderwijsonderzoek aan doordachte diversiteit van onderwijs

Rondetafelgesprek28Rob Martens, Welten-instituut - Open Universiteit

Zaal 01.560do 16:00 - 17:30

Het conferentie thema van deze ORD is ‘Ondersteboven van onderwijs’, onderwijs dus dat een groter beroep doet op- of uitgaat van creativiteit. Nu zijn er al veel onderwijsvernieuwingen geweest die creativiteit probeerden te stimuleren of te benutten. Zoals democratische scholen, iederwijsscholen en andere onderwijsvernieuwingen zoals de iPadscholen, Kunskapsskolan en Agora die veel navolging en (media) aandacht krijgen. Wat we zien is dat hierover de meningen over elkaar heen buitelen maar dat er maar heel weinig onderwijsonderzoek naar wordt gedaan. De vraag in deze ronde tafel is: hoe kunnen we een verbeterde onderzoeksstructuur opzetten die recht doet aan al deze ontwikkelingen?

Onderwijs & Samenleving
onderwijsonderzoek, valorisatie

“Maar weet je wat dat kost?” De kosten van (on)betrouwbaarheid in onderzoek

Rondetafelgesprek154Rikkert van der Lans, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.560do 16:00 - 17:30

Uit eerder onderzoek blijkt dat resultaten uit sociaal wetenschappelijk onderzoek een geringe kans op replicatie hebben. Dit is reden tot zorg, want hoe overtuigend zijn empirische resultaten voor de onderwijspraktijk als ze niet replicabel zijn? Hogere betrouwbaarheid (consistentie) zou de replicatiekans van onderzoek waarschijnlijk verhogen, maar toch heeft betrouwbaarheid nog weinig aandacht gehad in het replicatiedebat. Deze rondetafel heeft daarom als doel om te bespreken of betrouwbaarheid, geoperationaliseerd in termen van generaliseerbaarheid, een indicatie zou kunnen geven van de replicatiekans. Van deelnemers wordt gevraagd om na te denken of en onder welke assumpties generaliseerbaarheidscoëfficiënten zouden kunnen worden geïnterpreteerd in termen van een replicatiekans.

Methodologie & Evaluatie
Betrouwbaarheid, Generaliseerbaarheidstheorie, Replicatie

Leren over co-creatie in praktijk(gericht)onderzoek

Rondetafelgesprek233Niek van den Berg, Aeres Hogeschool Wageningen

Zaal 01.560do 16:00 - 17:30

Deze rondetafel is gericht op de ontwikkeling van inzicht in de methodologie van het onderzoeken van processen van co-creatie in netwerken van onderzoekers en praktijkprofessionals die in co-creatie samenwerken aan de ontwikkeling van onderzoekskennis én onderwijspraktijk. Hoe kunnen we monitoren en evalueren hoe de co-creatie vormkrijgt en wat opbrengsten ervan zijn? Wat kunnen we hiervan leren wat betreft de methodologie van praktijk(gericht)onderzoek naar dergelijke processen?

Aan de hand van drie casussen van monitoring van en reflectie op co-creatie in praktijk(gericht)onderzoek in het mbo, wordt met de rondetafeldeelnemers ingezoomd op casusoverstijgende kenmerken van co-creatie en op mogelijkheden om daar onderzoek naar te doen.

Methodologie & Evaluatie
co-creatie, monitoring & reflectie, praktijk(gericht)onderzoek

Formatieve toetsing in het VO: hoe toetsen docenten, leerlingen én onderzoekers?

Symposium96Hanna Stammes, Technische Universiteit Delft

Zaal 01.610do 16:00 - 17:30

Tijdens dit symposium presenteren we vier nieuwe inzichten rond formatieve toetsing in het voortgezet onderwijs. Samen belichten we zowel de leerling- als docentkant van formatief toetsen. We kijken niet alleen naar hoe docenten en leerlingen formatief toetsen, maar ook wat ze daarvan leren. Daarbij plaatsen we formatieve toetsing in verschillende, vernieuwende onderwijscontexten: ontwerponderwijs, scrumdidactiek en digitale adaptieve toetsing. Ook laten we zien hoe we als onderzoekers kennis en vaardigheden van docenten en leerlingen op verschillende manieren kunnen “toetsen”; de vier bijdragen gebruiken namelijk verschillende formatieve toetsingsraamwerken en onderzoeksmethoden. En we vragen jullie met ons mee te denken: Hoe kunnen onze resultaten en ideeën over formatieve toetsing richting geven aan vervolgonderzoek én aan nieuwe praktijkontwikkelingen?

Curriculum
Formatieve toetsing, Leerlingopbrengsten, Voortgezet onderwijs

Het parallelle proces van veranderen en leren in de nieuwe NHL Stenden Hogeschool

Rondetafelgesprek60Riemke van der Meer, NHL Stenden Hogeschool

Zaal 01.770do 16:00 - 17:30

Door de fusie van de twee hogescholen verandert de werkomgeving van de medewerkers (docenten) van NHL en Stenden. De wijze waarop de organisatie zich ontwikkelt is in lijn met de visie op onderwijs volgens het nieuwe onderwijsconcept (genaamd Design Based Education, oftewel DBE), waarin geleerd wordt in interactie en cocreatie met anderen. Studenten, docenten, lectoren en werkveld leren samen. De visie achter DBE vraagt niet alleen een andere manier van onderwijs verzorgen, daarmee samen hangt een andere manier van werken.

Het onderzoek is er op gericht te ontrafelen hoe dit parallelle proces verloopt: wat is het verhaal van de docenten in dit proces en wat betekent dit voor het collectief en uiteindelijk voor de uitvoering van het onderwijs.

Hoger Onderwijs
curriculumontwikkeling, docentprofessionalisering, organisatieontwikkeling, professionele identiteit

Onderwijsinnovatie en onderwijstoezicht

Rondetafelgesprek135Daniella Nicolaes, Inspectie van het Onderwijs/Universiteit Maastricht

Zaal 01.770do 16:00 - 17:30

Het promotieonderzoek is erop gericht de relatie tussen innovatieve basisscholen en inspectie uit te diepen en te toetsen waar het inspectietoezicht een (positief of negatief) effect heeft op innovatieprocessen op scholen en hoe deze effecten verklaard kunnen worden.

Belangrijkste onderzoeksvragen zijn:

Op welke wijze verhouden onderwijstoezicht en onderwijsinnovatie zich tot elkaar binnen het Nederlandse basisonderwijs? Waar belemmeren en waar versterken ze elkaar? En hoe kunnen we dit verklaren?

Deelvragen:

Welke rol spelen kwaliteitsvraagstukken binnen innovatieve Nederlandse basisscholen?

Welke dilemma’s ervaren inspecteurs bij innovatieve Nederlandse basisscholen? En hoe kunnen we deze dilemma’s verklaren?

Hoe ervaren basisscholen en inspectie de wederzijdse relatie tussen onderwijsinnovatie en het toezichtskader in de praktijk?

Hoe kan die wederzijdse relatie versterkt worden?

Beleid & Organisatie
kwaliteit van het onderwijs, onderwijsinnovatie, toezichthouder

Disseminatie van excellentieprogramma’s in het mbo

Rondetafelgesprek250Jannet Doppenberg, Eindhoven School of Education

Zaal 01.770do 16:00 - 17:30

Sinds 2016 ontvangen verschillende mbo instellingen subsidiegelden om excellentie in hun onderwijs concreet vorm te geven. Het doel van dit onderzoek is om inzicht verkrijgen in de wijze waarop instellingen succesvolle excellentieprogramma’s ontwikkelen en implementeren en in de wijze waarop de opgedane kennis en ervaring met het ontwikkelen en implementeren van succesvolle excellentieprogramma’s gedissemineerd kan worden naar andere opleidingen en instellingen. Hoewel er vanuit de theorie ideeën zijn over dergelijke disseminatieprocessen is er nog weinig kennis over wat werkt in de praktijk. Het doel van de ronde tafel is daarom om enkele theoretische ideeën met betrekking tot disseminatie te vertalen naar meer praktische activiteiten en om andere of nieuwe activiteiten met als doel disseminatie te bevorderen te creëren.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
Disseminatie, Excellentie, MBO

vrijdag 15 jun 2018

09:00 - 10:30 Parallelsessies 6

Een onderzoekssamenwerking analyseren: cocreatie van onderwijswetenschappelijke kennis & handelingen

Alternatieve presentatievorm203Itzel Zuiker, Universiteit Utrecht

Zaal 00.220vr 09:00 - 10:30

Het wordt steeds meer erkend dat samenwerking bij onderzoek noodzakelijk is voor het gebruik én de creatie van relevante wetenschappelijke kennis over onderwijs. Als gevolg hiervan zijn er in toenemende mate (inter)nationale initiatieven die samenwerking tussen professionals uit onderwijs en onderzoek stimuleren. Het doel van dit door NRO gesubsidieerde onderzoek is enerzijds om een breed overzicht, in de vorm van een literatuurreview, en anderzijds een diepgaande analyse van verschillende samenwerkingen, in de vorm van een empirische verkenning van bestaande onderzoekssamenwerkingen, te genereren.

Tijdens deze flipping-the-session zullen deelnemers een rol krijgen in de analyse van een onderzoekssamenwerking. Deelnemers krijgen voorafgaand aan de bijeenkomst informatie over de opzet van het onderzoek en de eerste bevindingen van de literatuurreview middels een korte kennisclip.

Beleid & Organisatie
boundary crossing, onderwijsonderzoek, samenwerking praktijk & wetenschap

Integrale benadering van onderzoek in het onderwijs: op zoek naar een empirische basis

Symposium87Didi Griffioen, Hogeschool van Amsterdam

Zaal 01.110vr 09:00 - 10:30

Het realiseren van een verbinding tussen onderwijs en onderzoek in het hoger beroepsonderwijs een integrale aanpak variërend van docenttaken en curriculumstructuur, tot organisatie-inrichting en beloningsbeleid. Dat verondersteld een complexe aanpak. De kennis over het verbinden van onderzoek lijkt inmiddels omvangrijk. Tegelijk blijkt dat de huidige stand van de wetenschap over de research-teaching-nexus weliswaar divers is, maar ook vooral normatief en prescriptief. Er is weinig empirisch onderzoek gedaan naar wat er gedaan wordt aan het verbinden van onderwijs en onderzoek en wat het effect is van deze verbinding, bijvoorbeeld op het leren door studenten. Dit symposium combineert papers over onderzoek die de intentie hebben om een meer empirisch inzicht te geven in de praktijken van het verbinden van onderwijs en onderzoek.

Hoger Onderwijs
empirisch, hoger beroepsonderwijs, research-teaching nexus

Vroege selectie in Nederland

Paperpresentatie79Marinda Spithoff, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.120vr 09:00 - 10:30

Al jaren is er discussie over de negatieve effecten van het Nederlandse onderwijsstelsel. Deze eenzijdige discussie gaat vooral om gevolgen van vroeg selecteren. Ons onderwijsstelsel kent echter ook remediërende kenmerken. In deze paper wordt een vergelijking gemaakt tussen landen uit verschillende typen onderwijsstelsels, om een vollediger beeld te krijgen over de gevolgen van systeemkenmerken die ons onderwijs typeren. Onderwijsstelsels verschillen op het gebied van leerplicht, de leeftijd van de po-vo overgang, tracking/stratificatie, curriculaire differentiatie, onderwijsmobiliteit, en beroepsgerichtheid. De invulling hiervan kan leiden tot verschillen in prestaties, schoolloopbanen en de niet-cognitieve ontwikkeling van leerlingen. Uit de vergelijking blijkt dat de invulling die andere stelsels aan bovenstaande systeemkenmerken geven niet zonder meer verbetering brengt.

Beleid & Organisatie
Gelijke-kansenbeleid, Internationale vergelijking, Onderwijsstelsels, Vroege selectie

De invloed van investeringen in het onderwijsachterstandenbeleid op het vve-beleid van gemeenten

Paperpresentatie145Lies van de Kuilen, Inspectie van het Onderwijs

Zaal 01.120vr 09:00 - 10:30

Het Rijk stelt voor onderwijsachterstandenbeleid een budget ter beschikking aan gemeenten onder andere voor voor- en vroegschoolse educatie (VVE).

In deze studie onderzoeken we of de investeringen in onderwijsachterstandenbeleid hebben geleid tot een beter gemeentelijk VVE-beleid.

De analyses laten zien dat gemeenten die meer geld besteden aan onderwijsachterstandenbeleid per doelgroeppeuter een beter VVE-beleid voeren. Het valt daarbij op dat vooral de indicatoren die zich richten op aansturing en evaluatie van VVE-kwaliteit een positieve samenhang vertonen met uitgaven aan onderwijsachterstandenbeleid.

Daarnaast blijkt dat gemeenten die meer geld besteden aan onderwijsachterstandenbeleid per doelgroeppeuter ook meer doen aan de stimulering van deskundigheidsbevordering van de leerkrachten en pedagogisch medewerkers in de gemeente en ze vaker aanvullende subsidievoorwaarden stellen.

Methodologie & Evaluatie
beleid, toezicht, vve

VO-schoolleiders over ongelijke kansen in het onderwijs: visies op het probleem en op oplossingen

Paperpresentatie256Eddie Denessen, Universiteit Leiden

Zaal 01.120vr 09:00 - 10:30

In het kader van het probleem van kansenongelijkheid in het onderwijs is in een kleinschalige interviewstudie met drie schoolleiders in het VO in de regio Leiden/Delft gesproken over de instroom in hun school, de loopbanen binnen de school en de keuzes die de school maakt in de context van de lokale ‘onderwijsmarkt’. Schoolleiders onderkennen het probleem en zien mogelijke oplossingen, met name in termen van ondersteuning van leerlingen uit lagere sociale milieus in de school. Aan de andere kant ervaren ze een beperkte impact op het kansenprobleem en wijzen ze toch vooral naar de bestaande verschillen bij de aanvang van het vo waar de vo-school weinig invloed op heeft. Dit onderzoek resulteert in concrete aanbevelingen voor scholen en lokale beleidsmakers.

Onderwijs & Samenleving
Onderwijsongelijkheid, Schoolbeleid, Voortgezet onderwijs

Praktijkgericht onderzoek naar studiesucces in het hbo: complexiteit, diversiteit en inclusiviteit

Symposium211Louise Elffers, Miranda Vervoort, Hogeschool van Amsterdam; Ellen Klatter, Hogeschool Rotterdam; Rutger Kappe, Nikkie Gubbels, Hogeschool Inholland; Monique de Bruijn-Smolders, Hogeschool Rotterdam; Aminata Cairo, Haagse Hogeschool

Zaal 01.150vr 09:00 - 10:30

Het hbo kampt met teruglopende studierendementen. Voor hbo-instellingen is het van belang zicht te krijgen op factoren die bijdragen aan het studiesucces van verschillende groepen studenten, en op maatregelen die hun kansen op succes versterken. In dit symposium verkennen we verschillende perspectieven op het onderzoeken en faciliteren van studiesucces van studenten met verschillende onderwijs- en thuisachtergronden in het hbo. We presenteren onderzoek van verschillende lectoraten op het terrein van studiesucces in het hbo. We gaan in gesprek over nut en noodzaak van het onderscheiden van verschillende domeinen en verschillende doelgroepen in onderzoek naar studiesucces, en over redenen en mogelijkheden om deze juist meer met elkaar te verbinden. Hoe doen we recht aan diversiteit, zonder het vraagstuk onnodig complex te maken?

Hoger Onderwijs
diversiteit

Naar leerlijnen onderzoek in het voortgezet onderwijs: interventies in verschillende leerjaren

Postersymposium104Christel Verberg, Universiteit Leiden

Zaal 01.170vr 09:00 - 10:30

Het profielwerkstuk (PWS) is voor leerlingen in de bovenbouw van havo en vwo vaak een eerste kennismaking met het doen van onderzoek. Momenteel zijn leerlingen onvoldoende toegerust om hun PWS op een relatief zelfstandige manier tot een goed einde te brengen. Een doorlopende leerlijn onderzoek waarin leerlingen leren om zelfstandig de onderzoeksfasen uit te voeren zou hen beter kunnen voorbereiden. Docent-onderzoeksteams in diverse scholen hebben zich ingezet om specifiek interventies te ontwikkelen die bijdragen aan een onderzoeksleerlijn. Tijdens dit symposium zullen vier interventies op scholen besproken worden aan de hand van posterpresentaties. Tijdens de presentaties zullen de interventies en de belangrijkste bevindingen toegelicht worden. De discussiant zal een overkoepelende reflectie geven het ontwikkelen van onderzoeksleerlijnen in het voortgezet onderwijs.

Curriculum
leerlijnen, onderzoeksvaardigheden, profielwerkstuk

Waar is een half miljard onderwijsgeld aan besteed?

Paperpresentatie15Jos Verkroost, Inspectie van het Onderwijs

Zaal 01.180vr 09:00 - 10:30

Waar is een half miljard onderwijsgeld aan besteed?

Het is, sinds de invoering van de lumpsumbekostiging, moeilijker geworden het effect van beleidsmatige, financiële impulsen in het onderwijs vast te stellen. Geld 'verdwijnt' in de lumpsum dat leidt tot onvrede in de politiek. Om die reden is onderzocht in hoeverre het mogelijk is op basis van analyse van financiële ratio's in de financiële gegevens van schoolbesturen de doorwerking van de middelen in bepaalde bestedingen te duiden. Het onderzoek, uitgevoerd op basis van de NOA-middelen voor meer personeel, laat zien dat dat mogelijk is. Voorwaarde daarbij is wel dat het gaat om substantiële bedragen en dat er geschikte posten in de administratie zijn om de ontwikkeling aan af te meten.

Beleid & Organisatie
Continuïteit, Doelmatigheid, Financiën, Onderwijspersoneel, Sturing

Gespreid leiderschap, onderzoekend werken en verandervermogen – het model getoetst

Paperpresentatie103Judith Amels, Rijksuniversiteit van Groningen

Zaal 01.180vr 09:00 - 10:30

Leiderschap, met daarbij de behoefte van leraren aan eigenaarschap, en onderzoekend werken, het benutten van interne en externe data voor schoolontwikkeling, hebben in het onderwijs veel aandacht. In dit promotieonderzoek wordt door middel van modeltoetsing onderzocht wat de directe en indirecte effecten van gespreid leiderschap en onderzoekend werken zijn op het verandervermogen van leraren in het primair onderwijs. Leraren van 65 scholen hebben daartoe digitaal een vragenlijst ingevuld.

De resultaten laten zien dat gespreid leiderschap een direct en positief effect heeft op het verandervermogen. Ook onderzoekend werken blijkt het verandervermogen van leraren te versterken: het heeft naast een direct positief effect ook een mediërende rol via gespreid leiderschap.

Beleid & Organisatie
Gespreid leiderschap, Onderzoekend werken, Verandervermogen

Onderwijs ondersteboven: innovatief gedrag van leraren en samenwerken om te vernieuwen

Paperpresentatie216Arnoud Evers, Welten-instituut - Open Universiteit

Zaal 01.180vr 09:00 - 10:30

Hoe kan innovatief gedrag van leraren en samenwerken aan vernieuwing van het onderwijs worden gestimuleerd in een onderwijsorganisatie? In het huidige tijdsgewricht is dit in toenemende mate belangrijk vanwege de snelle kennisontwikkeling, aangejaagd door ICT, en de steeds hogere eisen en verwachtingen die de maatschappij, al dan niet terecht, stelt aan onderwijs. Deze studie bestaat uit een longitudinaal onderzoek (N = 89) in het voortgezet onderwijs (vo) met anderhalf jaar tussen beide metingen. Resultaten tonen dat met name competentie van leraren essentieel is voor (individueel) innovatief gedrag van leraren. Ervaren autonomie en deelname aan besluitvorming zijn van belang voor samenwerken aan vernieuwing van het onderwijs.

Beleid & Organisatie
Innovatief gedrag, Onderwijsvernieuwing

Passend onderwijs: ervaringen van ouders en leerlingen

Symposium220Boer de Anke, Rijksuniversiteit Groningen; Liselotte van Loon-Dikkers, Kohnstamm Instituut; Pauline van Eck, Oberon

Zaal 01.220vr 09:00 - 10:30

Sinds de invoering van passend onderwijs hebben samenwerkingsverbanden van scholen en besturen in het primair, voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs de taak om een dekkend aanbod te realiseren voor leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften. Gewenste uitkomsten van passend onderwijs zijn onder meer dat ouders niet meer hoeven te shoppen voor een school en dat leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften op het gebied van leerprestaties en welbevinden zich goed ontwikkelen. In dit symposium presenteren we drie deelonderzoeken uit het evaluatieprogramma passend onderwijs waarin ervaringen van ouders en leerlingen centraal staan. Het betreft onderzoek naar schoolkeuze, naar verschillen tussen leerlingen met en zonder extra ondersteuningsbehoeften in het regulier onderwijs en naar de ondersteuning van cluster 1 en 2 leerlingen in het regulier onderwijs.

Onderwijs & Samenleving
evaluatieonderzoek, leerlingen met extra ondersteuningsbehoefte, ouders, passend onderwijs

Het versterken van de intuïtieve pedagogische tact van leraren middels een systemische benadering

Paperpresentatie2Gerbert Sipman, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Zaal 01.320vr 09:00 - 10:30

Deze presentatie toont resultaten van een promotieonderzoek naar de vraag hoe de pedagogische tact van leerkrachten te versterken door de intuïtie te stimuleren middels een systemische benadering. In het onderzoek is middels een Educational Design Research de Training Intuïtieve Pedagogische Tact ontwikkeld; de ervaringen en resultaten van de eerste testronde zullen worden gedeeld. Het centraal stellen van de intuïtie zet wellicht het onderwijs 'ondersteboven', daar de focus veelal resultaatgericht is. De presentatie laat een innovatieve benadering zien die aansluit bij het thema ‘Leraar & Lerarenopleiding'. Een belangrijke stelling in deze presentatie is dat de intuïtie die in het onderwijs vaak nog taboe is wellicht juist dé sleutel is voor leraren om in het moment adequaat te kunnen handelen.

Leraar & Lerarenopleiding
Educational Design Research, Intuïtie, Pedagogische tact, Systemische benadering

Welke factoren beïnvloeden leerlingpercepties van leskwaliteit?

Paperpresentatie36Hannah Bijlsma, Universiteit Twente

Zaal 01.320vr 09:00 - 10:30

Door het gebruik van het digitale feedbacksysteem ‘Impact!’ kan efficiënt leerlingfeedback gegeven worden aan een docent over de les die net geweest is. Docenten kunnen deze feedback gebruiken om hun lessen waar nodig te verbeteren. Er is echter weinig onderzoek gedaan naar de factoren die samenhangen met de leskwaliteitsoordelen van leerlingen. Met dit onderzoek is daarom door middel van multilevel analyse onderzocht welke kenmerken van leerlingen, klassen, docenten en tijdstippen van invloed zijn op de leerlingpercepties van leskwaliteit. Door de onderzoeksresultaten wordt duidelijk met welke factoren bij het gebruik van leerlingfeedback rekening gehouden moet worden, opdat leerlingfeedback effectief gebruikt kan worden.

Leraar & Lerarenopleiding
Digitaal feedbacksysteem, Leerlingpercepties

Video-based professionele ontwikkeling van leraren: werkt het, en zo ja, wanneer?

Paperpresentatie219Sara van der Linden, Universiteit Twente

Zaal 01.320vr 09:00 - 10:30

Het als docent analyseren van video opnames van de eigen lespraktijk leidt niet automatisch tot verbetering van de didactische vaardigheden. Het doel van deze systematische literatuurreview is om te onderzoeken welke factoren de professionele ontwikkeling van leraren in de context van video-based professional development beïnvloeden. De review geeft weer wat bekend is over de effectiviteit van video-based PD voor leraren en de condities waaronder deze wijze van professionalisering werkt.

Leraar & Lerarenopleiding
Leraren, Professionalisering, Video

Onderzoekend leren en de leerkracht

Paperpresentatie261Jeroen Onstenk, Colleen Clinton, Gerton Cazemier, Hogeschool Inholland

Zaal 01.360vr 09:00 - 10:30

In twee projecten is samen met basisscholen onderzoek gedaan naar de vraag wat leerkrachten kunnen doen om een onderzoekende houding – ‘inquiry habit of mind’ – te bevorderen bij hun leerlingen in groep 1 tot en met 8. Het gaat hierbij dan om zowel het onderzoekend leren als leerproces alsook het onderzoekend leren als onderwijsaanpak. Zowel het perspectief van de leerling als dat van de leerkracht komen binnen de onderzoeken aan de orde.

Leren & Instructie
leerkrachtvaardigheden, onderzoekend leren

Beeldvormen en verbeelden. Een teken-opdracht en een schrijf-opdracht in het geschiedenis onderwijs

Paperpresentatie82Tessa de Leur, Universiteit van Amsterdam/Hogeschool van Amsterdam

Zaal 01.360vr 09:00 - 10:30

Geschiedenis is een talig vak. Toch hebben leerlingen beelden van het verleden in hun hoofd, of willen docenten graag dat ze zich concrete voorstellingen maken die rijk zijn en voldoende gebaseerd op historisch bewijs. Er zijn verschillende soorten taken die leerlingen helpen met het construeren van een beeld van het verleden. In deze studie is gewerkt met een teken-opdracht en een schrijf-opdracht. Leerlingen uit Havo 3 (N=151) werd gevraagd een beeld van het Forum Romanum in 200 na Christus te construeren, en dat te rapporteren door middel van een tekening óf een geschreven tekst. Belangrijkste resultaat was dat tekenen en schrijven beelden van vergelijkbare kwaliteit opleverde.

Leren & Instructie
geschiedenis, schrijf-taak, teken-taak, verbeelding

Onderzoekend leren in groep 6: effecten van leerlinginstructie en docentprofessionalisering

Paperpresentatie178Martine Gijsel, Saxion

Zaal 01.360vr 09:00 - 10:30

Onderwijs in wetenschap en technologie vraagt om nieuwe vaardigheden van leerlingen en leerkrachten. De onderzoeksvraag in dit project luidt: Wat is het effect van een korte interventie op leerling- en leerkrachtniveau op het wetenschappelijk redeneren van leerlingen? Aan het onderzoek namen 301 leerlingen van groep 6 deel. Deze leerlingen waren willekeurig verdeeld over vier condities: wel/geen leerlinginstructie en wel/geen leerkrachtinstructie voorafgaand aan een W&T-lessenserie over constructies. Voor en na de lessenserie werden schriftelijke toetsen afgenomen. Uit de voorlopige resultaten blijkt dat de leerkrachtinstructie een positief effect had op hypothesen en bewijs evalueren en vakinhoudelijke kennis. De leerlinginstructie had een positief effect op experimenteren. Een combinatie van beide instructies bleek gunstig voor het experimenteren, de woordenschat en vakinhoudelijke kennis van leerlingen.

Leren & Instructie
instructie, redeneervaardigheden, taalvaardigheid, wetenschap en technologie

Homogene groepssamenstelling bij werkgroepleren: groepsdynamiek en studiesucces

Paperpresentatie11Marinka Willemsen, Universiteit Utrecht

Zaal 01.520vr 09:00 - 10:30

Het doel van het huidige onderzoek is om vast te stellen in hoeverre een homogene groepsamenstelling tijdens werkgroepleren van invloed is op de groepsdynamiek, motivatie en studiesucces van studenten. Bij aanvang van het collegejaar werden studenten in verschillende groepen ingedeeld op basis van hun academisch profiel: nieuwe studenten, studenten met een negatief BSA of succesvolle overstappers. Er werd door middel van ‘mixed-method’ dataverzameling een vergelijking gemaakt tussen studentprofielen en vervolgens vastgesteld wat de impact hiervan was op het studiesucces gedurende de eerste periode van het bacheloronderwijs. De resultaten laten een tegenstelling voor BSA studenten zien: homogene groepen komen ten goede voor groepsdynamiek, maar het studiesucces binnen de cursus blijft desondanks toch achter.

Hoger Onderwijs
Groepsdynamiek, Groepssamenstelling, Studiesucces, Werkgroepleren

Verdiepen studenten hun leerapproach in studentgecentreerde en competentiegerichte leeromgevingen?

Paperpresentatie91Els Laenens, Ellen Vandervieren, Universiteit Antwerpen

Zaal 01.520vr 09:00 - 10:30

In dit actieonderzoek wordt de impact van een studentgecentreerde en competentiegerichte leeromgeving op de studiebenadering van studenten vergeleken met de impact van een traditionele leeromgeving. Studenten uit de bachelor Informatica aan de Universiteit Antwerpen namen deel aan een bevraging betreffende diverse aspecten die de leerbenadering van studenten beïnvloeden. Beschrijvende statistiek en gepaarde t-testen tonen een statistisch significante positieve impact van de studentgecentreerde en competentiegerichte leeromgevingen op de regulatiestrategieën die studenten hanteren, hun motivatie, zelf-effectiviteit en op de eigen inschatting van hun academische studiekwaliteiten. De resultaten tonen ook belangrijke verschillen in sociale leeraspecten - peerrelaties, samen leren, samenwerken en de begeleiding van de cursusleiders - tussen de twee types leeromgeving.

Hoger Onderwijs
actieonderzoek, competentiegerichte leeromgeving, diepe leerapproach, studentgecentreerde leeromgeving

Bewustwording van de eigen waarde-uitdrukkende attitude bij studenten in het hoger beroepsonderwijs

Paperpresentatie101Pamela den Heijer, Hogeschool Windesheim

Zaal 01.520vr 09:00 - 10:30

In deze paperpresentatie worden resultaten gepresenteerd van een systematische review waarin vijfenveertig artikelen geïncludeerd zijn die gepubliceerd zijn in de periode van 2006 tot 2017. De resultaten geven handvatten voor het ontwerpen van onderwijs waarmee studenten gestimuleerd kunnen worden in hun groeiproces om bewust waarden een deel van zichzelf te laten worden en deze mee te nemen in hun oordeelsvorming en hier vervolgens betekenis aan te geven in interactie met de ander. Uit de literatuur blijkt dat voor dit groeiproces zelfbewustzijn, waarde-relevante betrokkenheid, waarden en morele congruentie relevante kernthema’s zijn. Om het groeiproces van de studenten hierin te stimuleren lijkt het ontwikkelen van zelfbewustzijn, verbinden van waarden met beslissingen, interne en externe transfer van waarden en morele ontwikkeling van belang.

Hoger Onderwijs
Attitude, Attitude-ontwikkeling, Identiteit, Waarden, Zelfexpressie

Portretten van leraren als change agents

Paperpresentatie8Monique van der Heijden, Hogeschool de Kempel

Zaal 01.525vr 09:00 - 10:30

Leraren zijn in meerdere of mindere mate te identificeren als ‘change agents’. Deze meervoudige case study richt zich op het verkrijgen van een diepgaand inzicht in hoe vier geselecteerde leraren basisonderwijs als change agents daadwerkelijk functioneren in de praktijk zowel op klas- als schoolniveau. Tevens zijn hun percepties van de invloed van persoons- en contextfactoren onderzocht. De portretten van de geselecteerde leraren illustreren dat leraren als change agents echt het verschil maken voor hun leerlingen en dat zij bijdragen aan de kwaliteit van het onderwijs op schoolniveau, door zeer deskundig te zijn in lesgeven, innovatief te zijn en door continue te leren. Persoons- en contextfactoren kunnen niet alleen bevorderend, maar ook belemmerend werken op het functioneren als change agents.

Leraar & Lerarenopleiding
change agent kenmerken, leraren als change agents, portretten

De school als PLG: een driejarige studie naar de relatie tussen condities en elementen

Paperpresentatie116Loes de Jong, Universiteit Leiden

Zaal 01.525vr 09:00 - 10:30

Een school als professionele leergemeenschap is een school waarbinnen docenten de ruimte krijgen om samen te werken met collega’s en zichzelf te ontwikkelen. In drie schooljaren is de Scan School als Professionele Leergemeenschap ingevuld door 433 (2015), 793 (2016) en 711 (2017) docenten in het voortgezet onderwijs. Deze docenten werken op 14 scholen, die deelnamen aan een nationaal hervormingsproject om zich (verder) te ontwikkelen tot PLG. Het doel is het onderzoeken van het effect van condities op elementen van een PLG. Draagvlak, personeelsbeleid en leiderschap van de directie zijn de grootste voorspellende condities. Praktische implicaties betreffen onder andere het investeren in een gedeelde visie en het besteden van aandacht aan de persoonlijk ontwikkeling van docenten.

Leraar & Lerarenopleiding
Docentsamenwerking, Ontwikkeling, Schoolorganisatie

Ondersteboven denken: een onderzoek naar het effect van de leercontext op perspectiefwisseling

Paperpresentatie136Suzan van Brussel, Avans Hogeschool/Erasmus Universiteit Rotterdam

Zaal 01.525vr 09:00 - 10:30

De neiging om te zoeken naar bevestigende informatie (i.e., confirmation bias) kan onderdrukt worden door expliciete instructie over het inzetten van kritische denkvaardigheden, zoals perspectiefwisseling. In deze studie kregen 70 tweedejaars pabostudenten een instructievideo te zien over een strategie voor perspectiefwisseling om hun confirmation bias te verminderen. Alle deelnemers maakten confirmation bias taken, de ene helft daarvan binnen het specifieke domein ‘onderwijs’ en de andere helft binnen het algemene domein van hbo-professionals. De hypothese dat het maken van domeinspecifieke taken tot minder confirmation bias zou leiden dan het maken van domein algemene taken werd door de resultaten niet ondersteund. Aanbeveling voor een tweede studie is om te onderzoeken of feedback op oefentaken effect heeft op het verminderen van confirmation bias.

Leraar & Lerarenopleiding
confirmation bias, de context van leren, pabostudenten, perspectiefwisseling

Het ontwikkelen van een facultair onderzoek-naar-onderwijs programma

Rondetafelgesprek44Remon Rooij, TU Delft, faculteit Bouwkunde

Zaal 01.560vr 09:00 - 10:30

Als faculteit Bouwkunde (TU Delft) met meer dan 40 leerstoelgroepen, zijn wij bezig om een facultair onderzoek-naar-onderwijs programma te ontwikkelen. Eerste stappen hebben we reeds gezet, maar graag willen we met collega's de ins en outs van een dergelijke ambitieuze exercitie verder bespreken.

Vragen die daarbij in het rondetafelgesprek voorbij kunnen komen:

-Wat zijn de ervaringen elders in Nederland met betrekking het ontwikkelen, uitvoeren en evalueren van onderzoek naar onderwijsprogramma’s?

-Hoe positioneer je een dergelijk onderzoeksprogramma in de onderzoeksportfolio van de faculteit?

-Wat zijn slimme strategieën om disciplines te koppelen aan de onderwijskunde?

-Hoe ontwikkel je in een faculteit momentum, draagvlak en aanzien voor een dergelijk programma?

-Wie neemt de leiding in een dergelijk ontwikkelproces en welke vorm van leiderschap is daarbij effectief?

-Welke netwerken en subsidiemogelijkheden zijn relevant voor een dergelijk programma?

Graag nodigen we onderwijsonderzoekers, onderzoek-naar-onderwijs programmaleiders, onderwijs UHD’s en onderwijshoogleraren, opleidingsdirecteuren, directeuren onderwijs uit om met ons van gedachten te wisselen.

Beleid & Organisatie
Bouwkunde, faculteit, onderzoek-naar-onderwijs, onderzoeksprogramma

De vormgeving van praktijkgericht onderzoek naar taalcompetenties voor een dynamische arbeidsmarkt

Rondetafelgesprek111Kees de Glopper, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.560vr 09:00 - 10:30

Taalcompetenties voor een dynamische arbeidsmarkt is een praktijkgericht onderzoek van een consortium van mbo- en onderzoeksinstellingen dat door het NRO wordt gesubsidieerd. Binnen dit project wordt onderzocht welke taalcompetenties nodig zijn op de dynamische arbeidsmarkt en welke opleidingspraktijken bijdragen aan het vermogen van opleidingsteams om in te spelen op de eisen die de dynamische arbeidsmarkt stelt. Het project krijgt vorm in case studies die binnen de mbo-instellingen door opleidingsteams worden uitgevoerd, op basis van een mix aan methoden. Iedere case study betreft het onderzoekend (her)ontwerpen van een onderdeel van een opleiding waarin taalcompetenties voor de arbeidsmarkt centraal staan. Dit rondetafelgesprek is gewijd aan de wijze waarop het werk van de opleidingsteams door de onderzoekers methodologisch en taaldidactisch wordt ondersteund.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
Dynamische arbeidsmarkt, Praktijkgericht onderzoek, Responsiviteit, Taalcompetenties

Normatieve professionalisering; Of: een geesteswetenschappelijk perspectief in het onderwijsonderzoek

Symposium246Cok Bakker, Universiteit Utrecht/Hogeschool Utrecht; Nicolien Montessori, Edwin van der Zande, Hogeschool Utrecht; Saro Lozano Parra, Universiteit Utrecht

Zaal 01.610vr 09:00 - 10:30

In dit symposium wordt allereerst een inleiding geboden op het thema Normatieve Professionalisering, waarmee een hermeneutisch (geesteswetenschappelijk) perspectief wordt ontwikkeld op het opleiden van lerarenopleiden en onderwijsonderzoek. In de aandacht voor Normatieve Professionalisering worden nadrukkelijk drie ‘niveaus’ onderscheiden: (1) het expliciteren van de normatief-subjectieve dimensie van onderwijs, professioneel handelen en professionalisering (empirisch-beschrijvend), (2) het ontwikkelen van opleidingskundige interventies om tot dergelijke explicitering te komen en (3) het ontwikkelen van (eigen) normatieve kaders voor de beroepsbeoefening en de beroepsopleiding.

Na de inleiding volgen drie onderzoekspresentaties ter illustratie en onderbouwing:

(1) professioneel 'worstelen' met complexe situaties in de beroepspraktijk

(2) de invloed van een levensoriëntatie op het handelen van professionals

(3) de ambigue interpretatie van de democratiserings-‘hype’ in het Nederlandse onderwijs

Leraar & Lerarenopleiding
Hermeneutiek, Lerarenopleiding, Normatieve professionaliteit, Persoon van de laraar

Het effect van extra technische vakken tijdens de middelbare school

Paperpresentatie72Roxanne Korthals, Inspectie van het Onderwijs

Zaal 01.760vr 09:00 - 10:30

De studiekeuze heeft grote gevolgen voor arbeidsmarktuitkomsten. In Nederland wordt door ingangseisen in het ho de studiekeuze vaak vroeg gemaakt door de profielkeuze. Uit onderzoek blijkt dat informatie (direct of indirect via blootstelling) van invloed is op studiekeuzes van studenten. We onderzoeken het effect van een beleid waarbij sommige middelbare scholieren extra worden blootgesteld aan technische vakken. We gebruiken scholen die in de loop van de tijd instappen in het programma in differences-in-differences analyses. We vinden dat studenten die door het beleid worden beïnvloed een lagere kans hebben om te slagen voor het eindexamen. Verder vinden we dat studenten meer geneigd zijn om “minder harde” technische studies te kiezen (gezondheidszorg of landbouw) en minder een interdisciplinaire studie.

Curriculum
profielkeuze, studiekeuze, studiewisselingen, techniek

Leerlingen zijn negatiever over onderzoek doen dan over ontwerpen

Paperpresentatie105Tessa Vossen, Universiteit Leiden/Technische Universiteit Delft

Zaal 01.760vr 09:00 - 10:30

Onderzoeken en ontwerpen zijn twee activiteiten die steeds belangrijker worden in het (bèta)curriculum. In mijn proefschrift kijk ik naar manieren waarop onderzoeks- en ontwerpopdrachten met elkaar verbonden kunnen worden binnen het vak O&O (onderzoeken & ontwerpen). De O&O docenten uit onze studie hadden al wel een beeld van hoe onderzoeken en ontwerpen met elkaar verbonden zijn, maar hun kennis over de implementatie hiervan in de klas was vaak nog niet erg specifiek. Uit vragenlijsten bleek dat leerlingen onderzoeken vaak minder leuk vinden dan ontwerpen. Docenten beaamden dit in interviews. Vervolgonderzoek is nodig om de achterliggende redenen en oplossingen hiervoor te vinden, aangezien het doen van onderzoek een belangrijke plaats inneemt op scholen en in het curriculum.

Domein Specifieke Aspecten van Onderwijs
onderzoeken, ontwerpen, STEM, verbinding, voortgezet-onderwijs

An instructional model to embed conceptual development into design-based computing education

Paperpresentatie257Ebrahim Rahimi, Radboud University

Zaal 01.760vr 09:00 - 10:30

This paper introduces an instructional model to embed and assess conceptual development in design activities in secondary school's computer science (CS) education. The model consists of three parts: ( i) design cycle, ( ii) knowledge acquisition activities, and ( iii) intermediate design products, embodying joint outputs, or each phase of the design cycle.

The model served to develop lesson materials, including design activities using basic algorithmic concepts. The materials were deployed by CS teachers to scrutinize the conceptual development of students. The results suggest promising inputs for (formative) assessment or conceptual development in CS education.

Domein Specifieke Aspecten van Onderwijs
Computer Science, Conceptual development, Design-based education

De opzet van een nascholing voor de verbetering van het determineren in rapportvergaderingen

Rondetafelgesprek83Janneke Sleenhof School of Education, TU Eindhoven

Zaal 01.770vr 09:00 - 10:30

Tijdens rapportvergaderingen in het VO nemen docenten en mentoren beslissingen betreffende het determineren van leerlingen. Uit literatuuronderzoek, observaties en interviews is gebleken dat dit besluitvormingsproces niet altijd systematisch en valide gebeurt; docenten en scholen zijn dan ook ontevreden over het verloop van deze vergaderingen. Door middel van een nascholing (vignette-methode) wordt onderzocht hoe dit proces verbeterd kan worden. Het onderzoek richt zich zowel op het beeld en verwachtingen van individuele docenten als op het groepsproces tijdens rapportvergaderingen. De vraag is nu hoe deze nascholing (interventie) vorm te geven. De opzet en invulling hiervan staan ter discussie in het rondetafelgesprek.

Leraar & Lerarenopleiding
(groeps)besluitvorming, docentverwachtingen, leerlingdeterminatie, nascholing, rapportvergaderingen

Meer ambitie in de lerarenopleidingen. Appel op een innovatieslag bij de lerarenopleidingen

Rondetafelgesprek134Frans de Vijlder, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Zaal 01.770vr 09:00 - 10:30

Meer ambitie bij de lerarenopleidingen is noodzakelijk omdat hun innovatiekracht cruciaal is om onderwijsprofessionals op te leiden die toekomstige generaties leerlingen kunnen uitdagen om al hun talenten te ontwikkelen. (1) Zij zullen de permanente dialoog over onderwijskwaliteit en over het ‘ontwerp’ van de nieuwe onderwijsprofessional moeten regisseren. (2) De lerarenpopulatie (en dus de studenten in opleidingen) moet meer divers moet worden en alle leraren moeten in een grotere diversiteit van contexten kunnen functioneren. (3) Lerarenopleidingen zouden in de innovatie en kenniscirculatie binnen het onderwijsbestel een spilfunctie moeten vervullen. Dit vereist dan wel een daarop gerichte samenwerking tussen lerarenopleidingen en scholen. Het voorstel is om de stellingnames in het essay in het rondetafelgesprek verder te verdiepen.

Leraar & Lerarenopleiding
diversiteit, innovatie, kenniscirculatie, onderwijsprofessional

Zelfevaluatie-instrument: leiderschapspraktijken m.b.t. onderzoek in de school

Rondetafelgesprek183Janneke van der Steen, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Zaal 01.770vr 09:00 - 10:30

Academische opleidingsscholen (AOS) streven kennisbenutting van hun onderzoeksresultaten na. Zij beogen dat praktijkonderzoek dat wordt uitgevoerd in hun school ook een waardevolle bijdrage kan leveren aan schoolontwikkeling en professionalisering, in de eigen school en in andere scholen. AOS worstelen met de vraag hoe leiderschap in onderzoekende scholen er uit zou moeten zien om te zorgen voor optimale kennisbenutting. Op basis van een gevalideerde vragenlijst is een zelfevaluatie-instrument ontwikkeld dat hierbij kan helpen. Het instrument geeft inzicht in de stand van zaken met betrekking tot het gespreid leidinggeven aan onderzoek en ontwikkeling, en is aanzet tot reflectie en discussie in schoolteams. In het rondetafelgesprek staat de verkenning van de relevantie en toepassing van het zelfevaluatie-instrument voor onderzoek en de onderwijspraktijk centraal.

Beleid & Organisatie
Gespreid academisch leiderschap, Onderzoek in de School, Zelfrapportage

11:00 - 11:45 Postersessies 2

Het gebruik van mobiele apparaten voor differentiatie en inclusie in primair en voortgezet onderwijs

Posterpresentatie115Pierre Gorissen, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Sectie 2.1vr 11:00 - 11:45

In het Erasmus+ project “http://tablio.eu” werken partners uit België, Nederland, Turkije, Noord-Ierland, Italië en Slovenië samen aan de vraag hoe mobiele apparaten (tablets, laptops, chromebooks, phablets) ingezet kunnen worden om recht te doen aan verschillen binnen het primair en voortgezet onderwijs. De belangrijkste doelstellingen en opbrengsten van het project zijn het ontwikkelen van een ontwerp-toolkit die leraren ondersteunt bij het gebruik van mobiele apparaten om recht te doen aan verschillen, het ontwikkelen en beschrijven van good practices in de Europese partnerlanden en het organiseren van (inter)nationale bootcamps voor leraren.

Tijdens de Postersessies zal een overzicht gegeven worden van de voortgang tot nu toe, de ontwikkelde conceptmap en de opgestelde ontwerprichtlijnen.

ICT in Onderwijs & Opleiding
differentiatie, inclusie, mobiele apparaten, recht doen aan verschillen

Ontwikkeling van gebruik ICT-tools door het curriculum

Posterpresentatie137Nynke Bos, Universiteit Leiden

Sectie 2.1vr 11:00 - 11:45

Huidig onderzoek beschrijft een longitudinale mixed method benadering om vast te stellen hoe studenten denken dat zij een bepaalde ICT-tool zijn gaan gebruiken gedurende het verloop van de bachelor. De waarneming van studenten is vervolgens uitgezet ten opzichte van het daadwerkelijke gebruik. Hieruit blijkt dat studenten bij zichzelf geen ontwikkeling waarnemen maar uit de data blijkt wel een zekere rijping te zien. Studenten passen het gebruik van de ICT-tool wel aan de veranderende leerbehoeftes, ze zijn zich hier echter niet van bewust.

ICT in Onderwijs & Opleiding
ICT & Curriculum, Webcolleges, Zelf-regulatie

De ‘black box’ geopend: gebruik van leerstrategieën voor zelfsturend leren

Posterpresentatie176Tamara van Woezik, Radboudumc

Sectie 2.1vr 11:00 - 11:45

Onderzoek naar zelfsturend leren laat wisselende resultaten zien wat betreft samenhang tussen leerstrategieën, zelfsturend leren en studieresultaten. In een poging hieraan betekenis te geven, zijn verschillende theorieën. Zo is er de hypothese dat studenten niet altijd de leerstrategieën inzetten die zij zeggen te gebruiken. Andere verklaring is dat studenten binnen het curriculum niet beloond worden voor het hanteren van zelfsturend leren. Een derde hypothese is dat studenten die zelfsturend leren vooral profiteren in termen van attitude of vaardigheden, minder in termen van kennis. Echter, direct onderzoek naar deze hypothesen is schaars en moeilijk kwantitatief te benaderen. Deze kwalitatieve studie is erop gericht om een eerste inzicht te krijgen in de werkingsmechanismen om zo de waarschijnlijkheid van deze hypothesen te exploreren.

Leren & Instructie
groepswerk, kwalitatief onderzoek, leerstrategieën, observaties, zelfsturend leren

Sociaal-cognitieve openheid in online kennisconstructie in een deeltijd masteropleiding

Posterpresentatie102Hennie van Heijst, Aeres Hogeschool Wageningen

Sectie 2.2vr 11:00 - 11:45

Twee groepen deeltijd masterstudenten en hun docenten werkten online samen aan kenniscreatie in Knowledge Forum®. Onderzocht werd in welke mate de online bijdragen (n=638) sociaal-cognitieve openheid lieten zien. Kwalitatieve analyse met behulp van een codeerschema met acht indicatoren van openheid toont dat de bijdragen een middelmatige openheid vertonen, en dat daarin een veel voorkomend patroon zichtbaar is met de nadruk op sociale openheid. Veel gebruikte indicatoren voor openheid zijn het inhoudelijk voortbouwen op bijdragen van anderen door het geven van informatie. Openheid in de vorm van expressie van onzekerheid, evaluatie van kennis vanuit verschillende perspectieven, en de uitnodiging alternatieve gezichtspunten aan te dragen, komen veel minder frequent voor. Het repertoire waarmee openheid kan worden uitgedrukt, wordt dus maar deels benut.

Leren & Instructie
kenniscreatie, Knowledge Forum®, online kennisconstructie, sociaal-cognitieve openheid

Individuele verschillen tussen leerlingen en hun interacties, motivatie en welzijn in de klas

Posterpresentatie184Judith Loopers, Rijksuniversiteit Groningen

Sectie 2.2vr 11:00 - 11:45

Klassen in het reguliere voortgezet onderwijs worden steeds heterogener, zeker als gevolg van de invoering van de Wet passend onderwijs. Docenten moeten niet alleen tegemoet komen aan verschillende behoeften van leerlingen wat betreft leerprestaties, maar ook wat betreft emotionele, gedrags- en leerproblemen. Vanuit het perspectief van de zelfdeterminatietheorie onderzoeken we hoe deze verschillen tussen leerlingen hun interacties en ervaringen in de klas, intrinsieke motivatie en welzijn beïnvloeden. Door middel van een innovatieve combinatie van dagboekonderzoek en observaties worden motivationele processen van leerlingen in kaart gebracht, waarbij we de invloed van verschillende achtergrondkenmerken op dit proces nagaan. Een pilotstudie laat zien dat leerlingen met leer- en gedragsproblemen in het reguliere voortgezet onderwijs minder competentie, autonomie en verbondenheid met de docent ervaren.

Leren & Instructie
onderwijsbehoeften, passend onderwijs, psychologische basisbehoeften, welzijn

Opvattingen van informatica-docenten over contextgericht onderwijs over algoritmen in het VO

Posterpresentatie89Jacqueline Nijenhuis-Voogt, Radboud Universiteit

Sectie 2.3vr 11:00 - 11:45

Algoritmen zijn een actueel onderwerp en een fundamenteel concept in het informatica-onderwijs. Voor het onderwijs over algoritmen lijkt een contextgerichte aanpak kansrijk om leerlingen betekenis en nut van deze concepten te leren. Doel van het promotie-onderzoek is om te achterhalen wat de kenmerken zijn van effectief onderwijs over algoritmen en algoritmisch denken in bovenbouw havo/vwo dat gebruik maakt van contextgericht onderwijs. Deze eerste deelstudie is gericht op het docentperspectief met de vraag welke instructiestrategieën docenten geschikt achten bij het onderwijzen van algoritmen en algoritmisch denken en welke opvattingen zij hebben over een contextgerichte aanpak voor dit onderwijs. Deze vragen zijn onderzocht in een kwalitatief en exploratief onderzoek. Voorlopige resultaten wijzen uit dat er grote variatie is in de gebruikte instructiestrategieën.

Domein Specifieke Aspecten van Onderwijs
Algoritmen, Contextgericht onderwijs, Informatica-onderwijs

Praktijkvisies op spreekvaardigheid en het gebruik van feedback bij het schoolvak Nederlands

Posterpresentatie98Anneke Wurth, Universiteit Leiden

Sectie 2.3vr 11:00 - 11:45

Dit onderzoek beschrijft de visies op spreekvaardigheidsonderwijs van bovenbouwdocenten Nederlands en hun havo- en vwo-leerlingen. Doestelling is een beter begrip te krijgen van de ingezette didactiek, onderwezen leerstof en inzet van feedback. Dit vergroot de kans dat nieuwe onderwijsinitiatieven daadwerkelijk het spreekvaardigheidsonderwijs een dienst kunnen bewijzen. De geïnterviewde docenten (N=11) en hun geënquêteerde leerlingen (N=199) vinden spreekvaardigheidsonderwijs bijna allemaal (zeer) belangrijk. Beide groepen hechten belang aan het bespreken van spreekvoorbeelden en groepsoefeningen met feedback. Hun wensen richten zich op meer lestijd, oefening, spreekvoorbeelden én feedback op spreekvaardigheid.

Curriculum
docenten, , leerlingen, schoolvak Nederlands, spreekvaardigheid

Docentvaardigheden voor het begeleiden van ontwerpopdrachten bij scheikunde

Posterpresentatie166Sathyam Sheoratan, Technische Universiteit Delft

Sectie 2.3vr 11:00 - 11:45

Ontwerpen is een nieuw onderwerp in het examenprogramma voor scheikunde. Scheikundedocenten hebben te maken met een handelingsverlegenheid als het gaat om het begeleiden van ontwerpopdrachten binnen het vak. Dit, terwijl de docent juist een cruciale rol speelt in de ondersteuning van het leerproces bij ‘Problem Based Learning’. Dit onderzoek heeft tot doel om de docentvaardigheden in kaart te brengen die nodig zijn voor scheikundedocenten wanneer het gaat om het begeleiden van ontwerpopdrachten.

In een eerste studie zijn tien docenten in het voortgezet en hoger onderwijs geïnterviewd die ruime ervaring hebben met ontwerpen en scheikunde. Hun antwoorden met betrekking tot het uitvoeren van ontwerpopdrachten zijn geanalyseerd. Dit leverde enkele kandidaat-principes op voor de begeleiding van ontwerpopdrachten bij scheikunde.

Leraar & Lerarenopleiding
begeleiding, docentvaardigheden, ontwerpen, scheikunde

Perspectieven in scheikundeonderwijs: denktools, ontwerptools en keuzekader

Posterpresentatie237Ilse Landa, Vrije Universiteit Amsterdam

Sectie 2.3vr 11:00 - 11:45

Het scheikundecurriculum wordt ervaren als gefragmenteerd. Leerlingen leren geïsoleerde feiten in plaats van scheikundig redeneren (Gilbert, 2006).

In de wetenschap fungeren algemene concepten en daaruit voortvloeiende vragen als een perspectief dat richting geeft aan type vragen, hypothesen en hoe naar antwoorden kan worden gezocht (Callebaut, 2012).

Dit onderzoek richt zich op de vraag hoe het idee van wetenschappelijke perspectieven productief kan worden uitgewerkt voor het uitwerken van scheikundig redeneren voor het vwo, waardoor enerzijds meer samenhang gecreëerd wordt tussen scheikundige concepten en anderzijds vaardigheden, inhoud en houding geïntegreerd worden.

Het onderzoek beoogt in drie studies theoretisch en empirisch onderbouwde praktische ontwerptools te ontwikkelen waarmee docenten de ontwikkeling van perspectieven kunnen implementeren in hun lessen.

Curriculum
denktools, heuristiek, perspectieven, scheikundig redeneren

Zorgleerlingen in de klas: zorg of zegen? Impact van de zorgleerlingen op klasgenoten

Posterpresentatie195Machteld Vandecandelaere, KU Leuven

Sectie 2.4vr 11:00 - 11:45

De invoering van het M-decreet gebeurt niet zonder slag of stoot. Zowel vanuit de praktijk als onderzoekshoek worden bezorgdheden geuit. Heel wat leraren, directeurs en ouders ervaren onvoldoende ondersteuning. Een belangrijke bezorgdheid is dat de extra aandacht voor zorgleerlingen ten koste gaat van onderwijstijd voor niet-zorgleerlingen, wat nefast zou zijn voor hun onderwijsprestaties. In deze studie onderzoeken we de impact van zorgleerlingen in de klas op de wiskundeprestaties en het welbevinden van niet-zorgleerlingen. Eerste resultaten geven duidelijke verschillen tussen scholen wat betreft de zorgcompositie. De voorlopige resultaten geven geen significant effect aan wat betreft de impact op niet-zorgleerlingen.

Onderwijs & Samenleving
Inclusief onderwijs, M-decreet

Promoting citizenship competencies in science education: supporting teachers to design lessons

Posterpresentatie240Dury Bayram-Jacobs, Radboud University

Sectie 2.4vr 11:00 - 11:45

“Active citizenship and social integration” are elements of the Dutch secondary education science curricula (‘examenprogramma’s havo/vwo’). One of the citizenship competencies is informed decision-making on socio-scientific issues (SSI) on scientific, social, moral grounds. Existing teaching modules in Dutch are time-consuming and tend to get out-of-date rapidly. For a more sustainable solution, teachers need guidelines and tools to design their own lessons on current SSI. In a 2-year research project, we will investigate pedagogical strategies for informed decision-making, as well as the required teachers’ knowledge and skills (including pedagogical design capacity).

This poster presents the results of the pilot study. Seven pre-service teachers planned lessons on dilemmas such as ‘Laughing gas: medicine or soft-drug?’ and sub-competency ‘Dealing with different perspectives’.

Onderwijs & Samenleving
citizenship competencies, citizenship education, socioscientific issues, teaching materials

Zij-instromende docenten in het middelbaar beroeps onderwijs (mbo)

Posterpresentatie35Michel Jehee, MboRijnland/Open Universiteit

Sectie 2.5vr 11:00 - 11:45

Dit onderzoek richt zich op de eerste fase van de onderwijscarrière van zij-instromers in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo). Wat motiveert zij-instromers om leraar beroepsonderwijs te worden? Eenmaal aangenomen als leraar hoe ontwikkelen zij-instromers zich? Wat remt of stimuleert hun motivatie ten aanzien van het beroep van leraar. Wat is de aantrekkelijkheid van het leraarsberoep en welke redenen zijn er om het beroep te verlaten. Het onderzoek geeft inzicht in patronen in de eerste fase van de onderwijscarrière van zij-instromers. Met andere woorden; hoe verloopt de professionele identiteitsontwikkeling van de zij-instromers tijdens de eerste fase van hun onderwijsloopbaan?

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
professionele ontwikkeling, zij-instromer

Opleiden voor een dynamisch beroep: organiseren en professionaliseren voor responsiviteit

Posterpresentatie50Loek Nieuwenhuis, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen/Open Universiteit; Haske van Vlokhoven, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Sectie 2.5vr 11:00 - 11:45

De aansluiting tussen mbo-opleidingen en werkveld staat onder druk door maatschappelijke en technologische ontwikkelingen. Docenten(-teams) moeten responsief zijn, in interactie met ‘hun’ werkveld: responsiviteit is het vermogen van docenten(-teams) om nieuwe ontwikkelingen te vertalen naar curriculuminhoud en -inrichting.

Interactieve curriculumontwikkeling vraagt een responsief protocol, dat docententeams hierbij ondersteunt. De (Duitse) Kompetenz Werkst@tt (http://www.kompetenzwerkstatt.net/) zal hiervoor als inspiratiebron worden benut.

Een ontwerponderzoek wordt uitgevoerd door een consortium van Gelderse mbo-instellingen. 10 opleidingsteams participeren in een PLG. Er vinden ontwerpgesprekken plaats in de PLG en in de afzonderlijke teams (samen met hun werkveld). Innovatieve elementen van het protocol worden door teams in hun context uitgeprobeerd. Flankerend onderzoek richt zich op de bruikbaarheid van ontwikkelde protocollen en op de kwaliteit van gehanteerde ontwerpargumenten.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
Beroepsonderwijs, comakership, curriculumontwikkeling

Grenspraktijken van alumni van een Master Leren en Innoveren (MLI), werkzaam in het mbo

Posterpresentatie197Arjen Nawijn, Aeres Hogeschool Wageningen

Sectie 2.5vr 11:00 - 11:45

Docenten die een MLI hebben gedaan kunnen worden gezien als boundary crossers gezien het kwalificatieprofiel met daarin rollen als onderzoeker, expert van leren en innovator. In dit onderzoek zijn aan de hand van zeven interviews grenspraktijken van MLI-opgeleide docenten werkzaam in het MBO in kaart gebracht. Hoe zien hun grenspraktijken er uit en welke vermogens zetten zij in?

Het blijkt dat de alumni werken aan onderwijsvraagstukken van wisselende complexiteit. Eén respondent verbindt hieraan praktijkgericht onderzoek. Alle geïnterviewde MLI-alumni zetten in hoge mate een onderzoekende houding in. Zij zijn sterk gericht op het toepassen van kennis uit onderzoek. Respondenten geven echter meermaals aan dat hun onderwijsorganisatie een remmende factor is bij het inzetten van eigen praktijkgericht onderzoek bij innovaties.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
boundary crossing, Masterdocenten, onderwijsvraagstukken, onderzoekend vermogen, transdisciplinair vermogen

PLG-ontwikkeling in kaart; constructie van een valide en betrouwbare vragenlijst

Posterpresentatie152Pierre van Meeuwen, Welten-instituut - Open Universiteit

Sectie 2.6vr 11:00 - 11:45

Om PLG-en op scholen voor VO te kunnen onderzoeken is een muti-dimensionaal raamwerk ontwikkeld met een veelheid aan kenmerken, dat recht doet aan de complexe en dynamische onderwijscontext. Voor dat onderzoek zijn geen concept dekkende instrumenten voor dataverzameling beschikbaar. Door bestaande vragenlijsten te combineren is een betrouwbare en valide vragenlijst geconstrueerd.

Beleid & Organisatie
professionele leergemeenschap, vragenlijst

Proces van samenwerking in een onderwijsvernieuwing (zoals LeerKRACHT)

Posterpresentatie155Angela de Jong, Universiteit Utrecht/Oberon

Sectie 2.6vr 11:00 - 11:45

In een vierjarig evaluatieonderzoek naar het onderwijsvernieuwingsprogramma van Stichting leerKRACHT verkrijgen wij inzichten in onderliggende mechanismen die een vernieuwing bevorderen. Voor de posterpresentatie gaan wij specifiek in op een mogelijk onderliggend mechanisme: de samenwerkingsrelaties tussen leraren en schoolleiding. De onderzoeksvraag luidt: ‘Hoe werken leraren en schoolleiding samen in een onderwijsvernieuwing?’ Op basis van theorie over gedeeld leiderschap en onderwijsvernieuwingen observeren wij het proces van samenwerking op drie scholen, gefocust op gedeeld leiderschap, motivatie voor onderwijsvernieuwing, gerichtheid op primaire proces en sociale relaties in het team. Het onderzoek levert meer inzicht en handvaten voor het versterken van samenwerking tussen leraren en schoolleiding. De inzichten zijn nuttig voor scholen in vernieuwing en bij vormgeving van onderwijsbeleid.

Beleid & Organisatie
gedeeld leiderschap, observatie, samenwerking

De hele school door een groene bril!

Posterpresentatie200Renate Wesselink, Wageningen University & Research

Sectie 2.6vr 11:00 - 11:45

De wereld staat voor verschillende uitdagingen en eentje daarvan is duurzaamheid. We moeten zuiniger zijn op onze bronnen, minder vervuilen en slimmer innoveren. Studenten op groene MBO’s zijn bij uitstek ambassadeurs voor duurzaamheid. Maar hoe bereiden we hen eigenlijk voor op deze rol? In dit onderzoek wordt de zogenaamde Whole School Approach ingezet om een drietal MBO’s in het groene domein nog duurzamer te maken dan ze al zijn, met hopelijk het effect dat de studenten zich ook als duurzaamheidsambassadeurs gaan inzetten. Het onderzoek dat hier gepresenteerd wordt, gaat over de eerste meting die school breed heeft plaatsgevonden en in hoeverre er verschillen zijn tussen studenten, docenten en andere staf en tussen de drie scholen.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
Leren voor Duurzame Ontwikkeling, Whole School Approach

Reflecteren op studiekeuzeproces: van verwachtingen naar realiteit

Posterpresentatie20Jonne Vulperhorst, Universiteit Leiden

Sectie 2.7vr 11:00 - 11:45

Uitval in het eerste jaar kan deels voorkomen worden door het aanbieden van goede studiekeuzeactiviteiten. Het huidige onderzoek evalueert deze studieactiviteiten door zittende studenten te laten reflecteren op de activiteiten ontplooid gedurende hun studiekeuzetraject en de relatie van deze activiteiten met de daadwerkelijke studie en studeren. Over het algemeen ondernamen studenten veel verschillende activiteiten om een goed beeld te krijgen van de studie. Grootste meerwaarde wordt genoemd in het proefstuderen, waarbij studenten echt kennismaken met het curriculum en studeren. Laagste meerwaarde wordt gevonden bij de matchingsactiviteit. Deze komt veelal te laat om nog een bijdrage te leveren aan het studiekeuzenproces.

Hoger Onderwijs
Studiesucces, Studievoorlichting

De relatie tussen visies op excelleren en analyse van het (honours)onderwijs als basis voor transfer

Posterpresentatie181Nelleke de Jong, Hanzehogeschool/Universiteit Twente

Sectie 2.7vr 11:00 - 11:45

In dit onderzoek worden negen teams binnen vijf hoger onderwijsinstellingen onderzocht, bestaande uit docenten, studenten en onderwijsmanagement, die volgens een ontwikkelde methode, onderwijselementen vanuit honoursonderwijs overzetten naar regulier onderwijs. Deze transfer wordt vaak gezien als een positief neveneffect van honoursonderwijs. Dit onderzoek richt zich op de eerste stap van het team, verkenning van het begrip excellentie en analyse van het (honours)onderwijs. Het begrip excellentie wordt verschillend gedefinieerd, veelal met tegengestelde ideeën, die terug te voeren zijn op persoonlijke waarden en overtuigingen. Dit onderzoek expliciteert de link tussen overtuigingen aangaande excelleren en de manier waarop het (honours)onderwijs geanalyseerd wordt. Voorlopige resultaten laten zien dat teams verschillen in hun visies op excelleren en deze visies koppelen aan de kenmerken van hun onderwijs.

Hoger Onderwijs
docententeams, honoursonderwijs, transfer van onderwijsinnovaties, visies op excelleren

Empowerment through Career Writing: mindshifting intervention with students with study delay

Posterpresentatie205Adela Garabal Gómez, De Haagse Hogeschool

Sectie 2.7vr 11:00 - 11:45

Career Writing is a tool that has proven to facilitate and improve the reflection of individuals on behavior, feelings, motivation and actions needed for a meaningful personal/professional development through identity learning (Meijers & Lengelle, 2009). In words of Lengelle (2014, p. 20), Career Writing is an approach intended to help individuals construct career stories that provide both meaning and direction. Next to that, this methodology offers a safe environment to students to express themselves through narrative reflection and it is a bottom-up approach. This is the first time that this methodology is applied to this specific student group, which has opened the possibility of conducting a design research following the Transformation through writing model (Lengelle & Meijers, 2009).

Hoger Onderwijs
Career Writing, empowerment, langstudeerders, mind-shifting, motivation

Toekomstgericht onderwijs: kunnen cognitieve, persoonlijke en sociale doelen geïntegreerd worden?

Posterpresentatie51Jacquelien Bulterman-Bos, Open Doors Education

Sectie 2.8vr 11:00 - 11:45

Toekomstgericht onderwijs vraagt niet alleen aandacht voor cognitieve doelen, maar ook voor persoonlijke en sociale doelen. Hoe kunnen deze doelen zinvol geïntegreerd worden binnen een samenhangend curriculum? In een eerste klas VMBO basis/kader op een zwarte school die identiteitsvorming belangrijk vindt, werd dit gedurende 22 lessen uitgeprobeerd in het kader van taalonderwijs. Dit heeft geleid tot een werkvorm die (ook voor andere vakken) bruikbaar lijkt om de drie doelen te integreren.

Leraar & Lerarenopleiding
Burgerschapsvorming, Cooperative leren, Identiteitsontwikkeling, Persoonlijke vorming, Toekomstgericht onderwijs

Future-proof curriculum development process: a conceptual model

Posterpresentatie66Joyce Vreuls, Zuyd Hogeschool/Open Universiteit

Sectie 2.8vr 11:00 - 11:45

Contemporary professions are subject to rapid demographic, economic and technological changes. As a result, professional education is challenged to cope with and respond to these significant and sometimes rather unforeseen changes. Curriculum developers in professional education need to have insight in and learn how to react on these changes.

This study addresses what entails a future-proof curriculum and explores how curriculum development teams give substance to the development of a future-proof curriculum. We chose a grounded theory methodology with the aim to contribute to the theories about curriculum development.

This study is the first study in a design based research project that contains four related and consecutive studies.

Curriculum
Curriculum development, Future-proof, Grounded theory

21ste eeuws schoolleiderschap vraagt om 21ste eeuwse onderzoekers

Posterpresentatie109Floor Basten, Open Universiteit

Sectie 2.8vr 11:00 - 11:45

In het transdisciplinaire NRO-project “21st century leadership skills” (2015-2018) werken vier onderzoekers met schoolleiders en twee bestuurders van 15 basisscholen van twee schoolbesturen in midden Limburg aan kwaliteitsverbetering door leernetwerken.

Doel is samen tools ontwikkelen om de school als geheel, schoolleiders en leerkrachten te ondersteunen in hun ontwikkeling opdat 21ste eeuwse vaardigheden bij leerlingen worden gestimuleerd.

Uit tussentijdse (groeps)interviews bleek dat schoolleiders repertoire (kennis, taal, beelden) misten om met hun docenten over onderzoek te praten, omdat ze een eenzijdig instrumentele visie op onderzoek (als probleemoplossing) hadden: ze ondersteunden onderzoek als managers zonder inzicht in onderzoeksprocessen. In kleine groepen is gewerkt aan schakeltaal: concepten die vanuit schoolleiders én onderzoekers zijn ontwikkeld om ‘denken als een onderzoeker’ te oefenen en ontwikkelen.

Methodologie & Evaluatie
21ste eeuwse vaardigheden, onderzoeksvernieuwing, schakeltaal, schoolleiderschap, transdisciplinair onderzoek

Het belang van zelfregulatie en gepersonaliseerd leren bij blended learning in het hoger onderwijs

Posterpresentatie262Sylvia Peters, Universiteit Utrecht

Sectie 2.8vr 11:00 - 11:45

De afgelopen jaren hebben nieuwe ontwikkelingen plaatsgevonden in het hoger onderwijs op het gebied van gepersonaliseerd leren en samenwerkend leren met behulp van blended learning (Spanjers et al., 2015). Op een van de hogescholen in Nederland is blended learning ingevoerd. Dat bestaat uit diverse contexten waarbinnen studenten leren (individueel, klassikaal en binnen leerteams) en waarbij in verschillende mate een beroep wordt gedaan op hun gepersonaliseerd leren en zelfregulatievaardigheden.Daarbij zijn zelfregulatievaardigheden essentieel. Gepersonaliseerd leren verwijst naar leerprocessen die, waar mogelijk door inzet van ICT, tegemoetkomen aan individuele verschillen tussen studenten (Wanner & Palmer, 2015).

De bijdrage gaat in op deelstudies gericht op zelfregulatievaardigheden en gepersonaliseerd leren in een blended learning omgeving bij een van de hogescholen in Nederland.

ICT in Onderwijs & Opleiding
blended learning, gepersonaliseerd leren, hoger onderwijs, zelfregulatie

Verhoogde inzet op sociale vaardigheden in master programma’s

Posterpresentatie4Caroline Buts, Vrije Universiteit Brussel

Sectie 2.9vr 11:00 - 11:45

Het nieuwe project ‘student-assistent’ beoogt een verhoogde focus op de ontwikkeling van sociale vaardigheden voor masterstudenten. Het idee is dat master studenten een titularis en assistent voor een eerste bachelor vak met een laag studierendement ondersteunen, onder meer door het inrichten van nieuwe activiteiten. Deze posterpresentatie stelt het project voor evenals een eerste evaluatie vanuit het perspectief van de student-assistenten zelf, maar meet tevens de tevredenheid en impact voor de betrokken bachelor studenten. We vragen ons ten eerste af of het project haar hoofddoel bereikt, d.i. of het inderdaad bijdraagt aan de ontwikkeling van de beoogde sociale vaardigheden. Verder meten we de tevredenheid van bachelor studenten, hun gevoel van voorbereidheid voor het examen en de impact op hun prestaties.

Hoger Onderwijs
kwaliteitsbewaking, slaagkans, sociale vaardigheden, wensen arbeidsmarkt

Studiesucces bevorderen: hoe denken studenten daarover?

Posterpresentatie122Nynke Bos, Universiteit Leiden

Sectie 2.9vr 11:00 - 11:45

In een “group concept-mapping”-studie is nagegaan hoe studenten denken over het vergroten van studiesucces in het hoger onderwijs. 211 studenten gaven hun ideeën en dat resulteerde in de clusteranalyse tot tien clusters: (1) Toetsen en beoordelen; (2) Informatievoorziening; (3) Inrichting van Onderwijs; (4) Inspraak en regie; (5) Nieuwe onderwijsvormen; (6) Autonomie; (7) Docentkwaliteit; (8) Stage; (9) Begeleiding; (10) Flexibilisering. De studie laat zien dat vooral een betere informatievoorziening en aandacht voor beoordeling en toetsing van belang zijn in de ogen van studenten.

Hoger Onderwijs
Bevorderen Studiesucces

Hoe bruikbaar is online matching?

Posterpresentatie210Floris van Blankenstein, Universiteit Leiden

Sectie 2.9vr 11:00 - 11:45

Online matching kan een kosteneffectieve oplossing zijn om matching breed te implementeren in het hoger onderwijs. In dit onderzoek wordt gekeken naar de ervaringen van studenten met deze variant van matching en hoe voorspellend de matchingsactiviteit is voor academisch succes in het eerste jaar van het hoger onderwijs. Aan de hand van vragenlijsten bleek dat studenten online matching nuttig vinden en het hun helpt bij de keuze voor een opleiding. Op basis van de matchingsscores en de cijfers die studenten behaalden in hun eerste jaar blijkt dat matchingsscores voorspellend zijn voor het academisch succes van studenten in de bachelor.

Hoger Onderwijs
Academisch succes, Online matching, Studentervaringen

14:00 - 15:30 Parallelsessies 7

Meten van cognitieve begaafdheidsfactoren, een interactieve sessie met vier cognitieve games

Alternatieve presentatievorm190Henk Sligte, Kohnstamm Instituut

Zaal 00.220vr 14:00 - 15:30

In een lopend onderzoek naar Versneld en/of Verrijkt VWO meten we naast Motivatie, welbevinden, zelfconcept en leergierigheid van leerlingen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs ook verschillende cognitieve functies op interactieve wijze. Het onderzoek is nog niet zo ver gevorderd dat resultaten op de ORD kunnen worden gerapporteerd. Het is echter wel mogelijk als onderwijsonderzoeker kennis te maken met het instrumentarium.

We willen dat doen in een Alternatieve presentatievorm. Voorgesteld wordt een sessie van 90 minuten waarin ORD-bezoekers met eigen laptop of tablet na een korte uitleg zelf gedurende 45 minuten vier games spelen, waarna deelnemers elk hun eigen cognitief profiel ontvangen. Dr. Cor Sluijter, hoofd van de afdeling Psychometrie en Onderzoek CITO, is referent bij de sessie.

Lijkt ons erg leuk/leerzaam. Oproep aan deelnemers: als u deze sessie wilt volgen, is het fijn als u uw eigen 'device' meeneemt. Dit kan een laptop of een tablet zijn, die via WIFI op het internet moet kunnen.

Methodologie & Evaluatie
begaafdheidsfactoren, cognitieve testen

Regelluwe scholen: in gesprek met scholen en onderzoekers

Alternatieve presentatievorm192Wouter Schenke, Kohnstamm Instituut

Zaal 01.110vr 14:00 - 15:30

Het Experiment Regelluwe scholen biedt de mogelijkheid aan excellente scholen om af te wijken van bepalingen uit de Wet op het primair onderwijs of de Wet op het voortgezet onderwijs. Negen basisscholen en negen vo-scholen voeren vernieuwingen door, o.a. vervroegde instroom van kleuters, invoering educatieve keuzedagen, deelexamens voor gezakte leerlingen. Het monitoronderzoek bestaat uit analyse van kengetallen en het in kaart brengen van ervaringen van leerlingen, leraren en schoolleiding. Tijdens deze interactieve sessie houden medewerkers van Van Ostadeschool Den Haag en Kandinsky College Nijmegen een pitch, na een inleiding over het onderzoek van de monitoronderzoekers. Vervolgens gaan de aanwezigen in twee groepen uiteen, om te bespreken: veranderingen in school en (gewenste) opbrengsten. Afsluiting met discussie over uitbreidingsmogelijkheden naar andere scholen.

Beleid & Organisatie
Afwijking regelgeving, Afwijking wetgeving, Regelluwe scholen, Vernieuwingen

Krachtige koppels: hoe de overheid zich kan verhouden tot autonome netwerken van scholen

Paperpresentatie24Edith Hooge, TIAS University

Zaal 01.120vr 14:00 - 15:30

Scholen werken steeds vaker met andere scholen samen in een autonoom netwerk. Deze netwerken spelen een belangrijke rol bij verbetering en vernieuwing van onderwijs, maar stellen de overheid ook voor forse bestuurlijke dilemma’s omdat zij niet volgens de gebruikelijke verticale organisatievorm werken. Een netwerk kan zijn potentie pas realiseren als het initiatief en de capaciteit in het netwerk zélf ontstaat en zich in het netwerk zélf verder ontwikkelt. Autonome netwerken zijn daarmee niet te sturen vanuit een hiërarchische positie. Voor de overheid is het dus zaak heel voorzichtig om te gaan met de netwerken. Alleen dan vormen zij krachtige koppels tussen beleid, onderzoek en onderwijspraktijk en kunnen zij de motor van continue en systeembrede vernieuwing en verbetering van onderwijs zijn.

Beleid & Organisatie
Horizontalisering, Netwerken, Onderwijsverbetering, Overheidssturing

Interne dialoog in het onderwijs: balans vinden in institutionele logics

Paperpresentatie232Marianne Webbers - van der Veen, Onderwijsinspectie

Zaal 01.120vr 14:00 - 15:30

Na een aantal incidenten in het onderwijs verschenen er ambitieuze adviezen voor derde partijen in onderwijsorganisaties: die zouden meer moeten meedoen aan een kritische dialoog en op die manier tegenkracht bieden aan bestuurders (Halsema, Februari, VanKalleveen, & Terpstra, 2013; WRR, 2014). Dit onderzoek gaat over de vraag hoe deze dialoog eruit ziet, welke opvattingen derde partijen en bestuurders uitwisselen en welke verschillen waarneembaar zijn in de denkkaders die men hanteert. Uit de resultaten blijkt dat een denkkader voor bedrijfsvoering (business logic) vaker aanwezig is dan een denkkader voor het aangaan van dialoog (communal logic) of een onderwijsinhoudelijk denkkader (educational logic). Dit draagt bij aan verdere discussie over een interne dialoog in het onderwijs en leidt tot aanbevelingen voor vervolgonderzoek.

Beleid & Organisatie
Bestuur, Communicatie, Institutionele theorie, Stakeholders

De rol van studiekeuzeprocessen in de transitie van het secundair naar het tertiair onderwijs

Symposium68Petrie van der Zanden, Radboud Universiteit

Zaal 01.150vr 14:00 - 15:30

De overstap van het secundair naar het tertiair onderwijs vormt voor veel studenten een uitdaging. Om deze transitie soepel te laten verlopen wordt de voorbereiding van studenten op hun toekomstige studie vaak als cruciale stap gezien. In dit symposium zoomen we in op deze voorbereiding, waarbij we het doel hebben om meer inzicht te geven in hoe het studiekeuzeproces van studenten verloopt, hoe dit proces aandacht krijgt in het secundair onderwijs en hoe dit proces samenhangt met hun succes in het hoger onderwijs. Aangezien een verkeerde studiekeuze kan resulteren in een persoonlijk slechter welbevinden en hoge economische kosten voor de samenleving, is het belangrijk om te weten hoe leerlingen precies een keuze maken en welke processen bijdragen aan hun studiesucces.

Hoger Onderwijs
Studiekeuzeproces, Studiesucces

Sociale interactie, academische interactie en thuis voelen in student-gecentreerde leeromgevingen

Paperpresentatie63Marieke Meeuwisse, Erasmus Universiteit Rotterdam

Zaal 01.180vr 14:00 - 15:30

Onderzoek naar de mate waarin en de manier waarop student-gecentreerd onderwijs in kleine groepen invloed heeft op interacties van studenten met peers en docenten, het thuis voelen in de leeromgeving en studiesucces leverde geen eenduidige resultaten op. Om deze relaties te verkennen werden in het huidige onderzoek leergemeenschappen (LG) en probleemgestuurd onderwijs (PGO) onderzocht. Op basis van vragenlijstgegevens van 425 eerstejaarsstudenten van twee universiteiten die verschillen in leeromgeving (LG, N = 333 versus PGO, N = 92) zijn pad analyses uitgevoerd om twee conceptuele modellen te verkennen. In LG droeg thuis voelen positief bij aan studiesucces, terwijl in PGO formele interacties met peers bijdragen aan studiesucces. Interacties met docenten droegen in beide leeromgevingen negatief bij aan studiesucces.

Hoger Onderwijs
Leeromgeving, Samenwerkend leren, Studiesucces, Thuis voelen

‘Begrijp je wat wordt bedoeld?’: leereffecten van studentendialoog over geschreven docentenfeedback

Paperpresentatie121Marlies Schillings, Universiteit Maastricht

Zaal 01.180vr 14:00 - 15:30

Wetenschappelijk schrijven is een complexe competentie binnen het hoger onderwijs. Om deze competentie te ontwikkelen is schriftelijke docentenfeedback van groot belang, vooral als deze feedback ‘feed-up’, ‘feed-back’ en ‘feed-forward’ informatie bevat. Echter, wetenschappelijk schrijven verbetert niet altijd na het geven van schriftelijke feedback. Het doel van deze studie was om te onderzoeken of dialoog tussen studenten over schriftelijke docentenfeedback het begrip van deze feedback vergroot. 63 universiteitsstudenten participeerden via vragenlijsten en focusgroepen. Kwantitatieve gegevens laten zien dat studentendialoog het begrip van zowel feed-up, feed-back als feed-forward vergroot. Kwalitatieve gegevens tonen aan dat de dialoog vooral het begrip van beoordelingscriteria vergroot (feed-up) en suggesties voor verbeteren van verslag geeft (feed-forward). Studentendialoog lijkt veelbelovend voor het verbeteren van wetenschappelijke schrijfvaardigheden.

Hoger Onderwijs
dialoog,

Genderverschil in academische prestatie verklaard met consciëntieusheid en studierichting

Paperpresentatie138Marieke Westeneng, Universiteit Utrecht

Zaal 01.180vr 14:00 - 15:30

In deze studie is onderzocht of het genderverschil in academische prestatie gemedieerd wordt door consciëntieusheid. Dit model is apart geanalyseerd per studierichting, gegroepeerd in een Alfa-, Beta- en Gammacluster. Uit de resultaten blijkt dat in het Alfa- en Gammacluster het verschil tussen mannen vrouwen in academische prestatie gedeeltelijk verklaard wordt door consciëntieusheid. In het Betacluster is de relatie ingewikkelder. Mannelijke studenten presteren beter dan vrouwelijke studenten. Echter zijn vrouwelijke studenten consciëntieuzer dan mannelijke studenten. Deze twee effecten zorgen voor een niet significant verschil tussen mannen en vrouwen. Het genderverschil via consciëntieusheid is wel significant. Concluderend tonen de resultaten aan dat in het hoger onderwijs consciëntieusheid en studierichting belangrijke factoren zijn voor het begrijpen van de genderkloof in academische prestatie.

Hoger Onderwijs
academische prestatie, genderverschil, hoger onderwijs, mediatie

De invloed van de context op de pionier bij onderwijsinnovatie met technologie

Paperpresentatie29Jos Fransen, Hogeschool Inholland

Zaal 01.220vr 14:00 - 15:30

In een instituut voor hoger onderwijs wordt op basis van ontwerpgericht onderzoek gewerkt aan de innovatie van het onderwijs met inzet van technologie waarbij gestreefd wordt naar betrokkenheid van docenten in het kader van brede acceptatie en duurzame implementatie van een innovatie. In die aanpak spelen pioniers een belangrijke rol, maar de mate waarin een pionier succesvol bijdraagt aan duurzame innovatie, verschilt sterk. In een verkenning van de procesgang bij onderwijsinnovatie werden in twee opvolgende jaren pioniers bevraagd op basis van een vragenlijst en in focusgroepen. Uit de verkenning blijkt dat pioniers afhankelijk zijn van visie en aanpak van leidinggevenden, van de status die ze hebben in hun team, en van de veranderbereidheid van hun teamleden.

ICT in Onderwijs & Opleiding
onderwijsinnovatie, pionier

Ontwikkeling simulatie voor schoolbesturen: de theoretische basis

Paperpresentatie81Marinda Spithoff, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.220vr 14:00 - 15:30

In deze paper wordt, op basis van literatuuronderzoek en gesprekken met schoolbesturen, de theoretische basis van een voor schoolbesturen ontwikkelde simulatie beschreven. Simulaties zijn modellen van de werkelijkheid waarin en waarmee deelnemers interacteren. Ze worden gebruikt voor zowel onderwijs- en trainingsdoeleinden als onderzoeksdoeleinden. De desbetreffende simulatie heeft ten doel besluitvormingsprocessen inzichtelijk te maken.

De effectiviteit van een simulatie blijkt afhankelijk van de relatie tussen model en werkelijkheid, de structuur en complexiteit, de mogelijkheid tot reflectie en de emotionele betrokkenheid van deelnemers. De transfer van individuele mentale modellen naar gemeenschappelijke mentale modellen blijkt cruciaal. Verschillende gremia hebben idealiter een rol bij besluitvorming, dit komt in de praktijk echter beperkt tot stand.

Beleid & Organisatie
Besluitvormingsprocessen, Schoolbesturen, Simulatie

Leren op maat met ict in vo: leraar en/of leerling aan het stuur

Paperpresentatie244Monika Louws, Universiteit Utrecht

Zaal 01.220vr 14:00 - 15:30

In het project Doorbraak ICT & Onderwijs hebben 34 scholen voor voortgezet onderwijs (vo) in een periode van twee jaar school-specifieke ict-innovaties ontwikkeld gericht op leren op maat. Het doel van deze studie was om inzichtelijk te maken welke effecten deze ict-innovaties zouden hebben. Op basis van een multiple-case design is per type interventie en over alle interventies heen de relatie tussen interventiekenmerken en opbrengsten bestudeerd. Interventies zijn geclusterd op vier perspectieven: holistisch schoolvisie, leraarsperspectief, leerlingperspectief en technologieperspectief. Leerprestaties worden bevorderd in interventies waarin leerlingen controle hebben over hun leersituatie (volgorde, taakkenmerken) binnen de structuur die leraren stellen over de inhoud van het leren. Deze studie laat verder een diffuus beeld zien wat betreft effecten op motivatie en zelfregulerend leren.

ICT in Onderwijs & Opleiding
gedeelde sturing, leerlinggestuurd, leraargestuurd, leren op maat

Co-design met kinderen en 21e eeuwse vaardigheden

Paperpresentatie258Jeroen Onstenk, Hogeschool Inholland

Zaal 01.220vr 14:00 - 15:30

In het paper worden resultaten gepresenteerd van de eerste twee jaar van een NRO onderzoek over de wijze waarop kinderen in het basisonderwijs via ontwerpprojecten met echte opdrachtgevers 21e eeuwse vaardigheden (creativiteit, communicatie, empathie) ontwikkelen en hoe leerkrachten dat kunnen begeleiden. Het onderzoek laat zien dat in de projecten vaardigheden als samenwerken en creativiteit door kinderen ontwikkeld worden, maar dat de resultaten sterk afhangen van de karakteristieken van de opdracht (concreetheid; betekenisvolheid) en van de leerkracht, zowel wat betreft vertrouwen in zichzelf en de kinderen, als in de begeleiding van het ontwerpproces.

Leren & Instructie
21st eeuwse vaardigheden, ontwerpend leren

Medisch onderwijs: beleidsimplementatie en docentmotivatie in universitair medische centra

Paperpresentatie14Rik Engbers, Radboudumc Health Academy

Zaal 01.320vr 14:00 - 15:30

In deze thesis over professionele ontwikkeling van medisch docenten komen vijf specifieke onderzoeksdoelen aan bod:

Beleidsinitiatieven voor medisch onderwijs van umc’s plaatsen binnen een organisatieperspectief. (Hoofdstuk 2)

Relaties onderzoeken tussen beleidsinitiatieven voor medisch onderwijs en gevoelens van autonomie, competentie en verbondenheid op het gebied van medisch onderwijs. (Hoofdstuk 3)

Relaties onderzoeken tussen onderwijskwalificaties en gevoelens van autonomie, competentie en verbondenheid op het gebied van medisch onderwijs. (Hoofdstuk 4)

Onderzoeken hoe docenten op verschillende typen afdelingen binnen een umc verschillen in gevoelens van autonomie, competentie en verbondenheid op het gebied van medisch onderwijs. (Hoofdstuk 5)

Onderzoeken welke factoren deelname van docenten aan onderwijsbeleid beïnvloeden, en een conceptueel model ontwikkelen voor implementatie van onderwijsbeleid in umc’s. (Hoofdstuk 6)

Beleid & Organisatie
Beleidsimplementatie, Docentmotivatie, Organisatieverandering, Self-Determination Theory

Effecten van (de)motiverend docentgedrag op de betrokkenheid van studenten in het mbo

Paperpresentatie126Miriam Cents-Boonstra, Graafschap College/Radboud Universiteit

Zaal 01.320vr 14:00 - 15:30

Mbo-studenten ervaren problemen in het succesvol opbouwen van hun loopbaan. Een reden die hiervoor vaak wordt genoemd is een gebrek aan motivatie. Hoewel docenten een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het motiveren van studenten, is er nog weinig bekend over het motiverend gedrag van mbo-docenten. In deze studie is getracht om met de zelfdeterminatietheorie (ZDT) meer inzicht te verkrijgen in het effect van motiverend lesgeven op studentbetrokkenheid, met aandacht voor contextfactoren van docenten, zoals prestatie- en werkdruk. Uit vragenlijsten en lesobservaties bij 53 docenten bleek dat motiverend lesgeven inderdaad een positief effect heeft op de betrokkenheid van studenten en dat prestatie- en werkdruk het motiverend lesgeven kunnen belemmeren. Deze studie kan scholen ondersteunen in het werken aan een motivatie-bevorderende context.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
(DE)MOTIVEREND LESGEVEN, Middelbaar beroepsonderwijs, Motivatie, PRESTATIE- EN WERKDRUK

Docentstrategiën in kleinschalige interacties in praktijklessen in het MBO

Paperpresentatie161Thomas Jaarsma, Universiteit van Amsterdam

Zaal 01.320vr 14:00 - 15:30

Ondanks de specificiteit van onderwijscontexten (praktijklokalen, werkpleksimulaties) in het MBO is er in de wetenschap weinig aandacht voor effectieve instructie hierbinnen. Studies komen veelal niet voorbij het conceptuele niveau. De volgende vragen staan in dit onderzoek centraal: Welke strategieën gebruiken docenten tijdens kleinschalige interacties in praktijklessen in het MBO om hun kennis over te dragen? Wie neemt er het initiatief tot een interactie en wat is de invloed daarvan op de inhoud ervan? 24 praktijklessen bij een meubelmakersopleiding werden gefilmd. Docentstrategieën werden gecodeerd en geanalyseerd. Voorlopige resultaten wijzen uit dat minder zelfstandige leerlingen vaak directieve begeleiding krijgen. Meer zelfstandige leerlingen hebben meer gelijkwaardige interactie. Deze inzichten dragen bij aan zowel theorievorming als de lespraktijk.

Beroepsonderwijs, Bedrijfsopleidingen en Vakmanschap
Docentstrategieën, Middelbaar beroepsonderwijs, Praktijklessen

De ontwikkeling en validering van de vragenlijst moreel auteurschap

Paperpresentatie100Rob Gertsen, Hogeschool Utrecht

Zaal 01.360vr 14:00 - 15:30

Voor het in kaart brengen van de zes aspecten van moreel auteurschap is een vragenlijst ontwikkeld. Deze paper doet verslag van de toetsing van validiteit en betrouwbaarheid van de ontwikkelde vragenlijst voor zelf-assessment. Moreel auteurschap verwijst naar het vermogen van leraren om op een doordachte en dialogische manier de morele aspecten van hun werk te observeren, te identificeren, te verwoorden en erover na te denken (Gertsen, Schaap & Bakker, 2017). De toetsing heeft geresulteerd in een verbeterde vragenlijst met 69 valide items die de zes aspecten van moreel auteurschap in kaart brengen.

Methodologie & Evaluatie
Moreel Auteurschap, validiteit, vragenlijst, zelf-assessment

Leren reflecteren op binnen- en buitenschoolse burgerschapservaringen

Paperpresentatie147Jitske Steenbergen, Universiteit van Amsterdam

Zaal 01.360vr 14:00 - 15:30

Kinderen leren om burger te zijn door deel te nemen aan sociale en culturele praktijken die deel uitmaken van hun dagelijks leven. In dit onderzoek is onderzocht hoe leerkrachten reflectie op binnen- en buitenschoolse burgerschapservaringen bij hun leerlingen kunnen stimuleren om zo de ontwikkeling van burgerschapscompetenties te bevorderen. In samenwerking met leerkrachten is een didactisch instrument ontwikkeld om reflectie bij basisschoolleerlingen op gang te brengen. In dit onderzoek werden met behulp van een quasi-experimentele onderzoeksopzet kleine effecten gevonden van het werken met het didactisch instrument op de burgerschapscompetenties van leerlingen. Verder bleek dat het didactisch instrument leerkrachten kan helpen gesprekken over burgerschap te structureren en te verdiepen, maar nog onvoldoende helpt om reflectie bij leerlingen op gang te brengen.

Onderwijs & Samenleving
binnen- en buitenschools leren, bugerschapscompetenties, burgerschap, reflectie

Over het wat en hoe van goed burgerschapsonderwijs

Paperpresentatie227Gertie Blaauwendraad, Hogeschool Utrecht

Zaal 01.360vr 14:00 - 15:30

Welke beelden van de goede burger en de ideale samenleving in het onderwijs dragen bij aan goed burgerschapsonderwijs vanuit de theorie van normatieve professionalisering? In mijn onderzoek staat bovenstaande vraag centraal. Om die te beantwoorden heb ik eerst de verschillende beelden die in het onderwijs leven ten aanzien van de goede burger en de ideale samenleving in kaart gebracht. Vervolgens heb ik deze beelden gecategoriseerd aan de hand van reeds bestaande typologieën van goed burgerschap in het onderwijs. Op basis van mijn onderzoek heb ik geconcludeerd dat de beelden die bijdragen aan goed burgerschapsonderwijs vanuit de theorie van normatieve professionalisering zijn de beelden waarin het onderwijs beoogt bij te dragen aan de uniciteit – vrijheid en verantwoordelijkheid – van leerlingen.

Onderwijs & Samenleving
Burgerschapsonderwijs, Ideologie, Normatieve Professionalisering, Uniciteit, Virtuositeit

Versterking van de samenwerking tussen lerarenopleidingen en scholen

Paperpresentatie69Ditte Lockhorst, Oberon

Zaal 01.520vr 14:00 - 15:30

Vier jaar lang zijn 64 samenwerkingsverbanden van lerarenopleidingen en scholen gesubsidieerd vanuit het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om de samenwerking te versterken. Oberon en de Universiteit Utrecht hebben de samenwerking onderzocht hoe de samenwerking zich heeft ontwikkeld, hoe tevreden betrokkenen waren met de samenwerking en de uitwerking ervan op de opleiding en begeleiding van studenten en starters en op de vaardigheden van studenten en starters.

Gespreid over de looptijd van de subsidieperiode zijn drie metingen uitgevoerd, waarin een vragenlijst (gemiddeld N= 3500), interviews zijn afgenomen en is een documentenanalyse uitgevoerd. Het onderzoek laat zien dat de samenwerking is versterkt, en geeft inzicht in succesfactoren en knelpunten in de samenwerking. Tijdens de presentatie worden de belangirjkste uitkomsten gepresenteerd.

Leraar & Lerarenopleiding
Monitoronderzoek, PO/VO/MBO, Samen opleiden

Docenten en leerlingen als mede-onderzoekers: participatory action research in de lerarenopleiding

Paperpresentatie94Ben Smit,, Universiteit Leiden

Zaal 01.520vr 14:00 - 15:30

Docentonderzoek is veelal gericht op het leren van leerlingen, maar de betrokken leerlingen zelf spelen daarin geen actieve rol. Lerarenopleidingen bereiden hun studenten daarop ook niet voor. Eén benadering om de leerlingen wel een stem te geven in hun eigen onderwijs en het onderzoek daarnaar is die van ‘leerlingen als medeonderzoekers’, bijvoorbeeld door participatory action research (PAR).

Dit project brengt in kaart hoe aanstaande docenten in hun opleiding PAR kunnen opzetten en uitvoeren samen met hun leerlingen en hoe een eenjarige lerarenopleiding zo kan worden ontworpen dat die aanstaande docenten voorbereidt en motiveert voor deze aanpak.

Aan de hand van illustratieve cases wordt ingegaan op de vormgeving en uitvoering van PAR in de schoolpraktijk en op bevorderende en belemmerende factoren.

Leraar & Lerarenopleiding
docentonderzoek, leerlingenparticipatie, participatief actieonderzoek

Leren onderwijzen met een focus op het leren van leerlingen: portret van een leergerichte leraar

Paperpresentatie113Maartje Swinkels, Fontys University of Applied Sciences

Zaal 01.520vr 14:00 - 15:30

Het doel van het (promotie)onderzoek was om aanstaande leraren op te leiden zodat ze onderwijzen vanuit het perspectief van het leren van leerlingen. Een leeromgeving is ontwikkeld waarin gebruik wordt gemaakt van authentieke (ontwerp)taken, authentieke contexten en reflectieve dialogen die concepties en handelen van de aanstaande leraren focussen op het leren van hun leerlingen. Drie deelstudies wezen uit dat de aldus opgeleide aanstaande leraren leergerichte concepties en onderwijsgedrag ontwikkelden en bewust onderwezen met een focus op het leren van leerlingen (deliberate practice). De bevindingen betreffende concepties, onderwijsgedrag en verantwoording van het gedrag zijn gecombineerd om diepgaande portretten te maken van aanstaande leraren. Concepties, gedrag en verantwoording blijken daarbij bewust en intentioneel gefocust op het leren van hun leerlingen.

Leraar & Lerarenopleiding
deliberate practice, Krachtige leeromgeving voor aanstaande leraren, leergericht onderwijsgedrag, leergerichte concepties, op-leren-van-leerlinge-gericht onderwijzen

Divisieslot Methodologie & Evaluatie

DivisieslotIvo Gorissen, CBS; Hans Luyten, Universiteit Twente; Timo Bechger, Cito; Roxanne Korthals, Inspectie van het Onderwijs; Zsófia Boda, ETH Zurich

Zaal 01.525vr 14:00 - 15:30

Onderzoeker zoekt Samenwerking: Spotlightsessie Methodologie & Evaluatie.

Samenwerking is steeds vaker een sleutelbegrip in onderwijsonderzoek. Samenwerking tussen specialisten, samenwerking tussen onderzoekers en scholen, en samenwerking tussen onderzoekers met een vraag en organisaties met data. Als divisie Methodologie & Evaluatie spelen we graag een rol in het tot stand brengen van toekomstige samenwerkingen. Tijdens deze sessie worden daarom vijf voorbeelden van onderzoek uit de divisie gepresenteerd, waarbij telkens een andere samenwerking wordt geillustreerd. Denk aan een aanvullend onderzoek op bestaande data. Een open source toolkit om aanvullende analyses te doen. Of beschikbare data om mogelijk onderzoeksvragen mee te beantwoorden.

 

De volgende sprekers zullen tijdens deze sessie een bijdrage leveren:

  • Onderwijsonderzoek doen met CBS-microdata - Ivo Gorissen, CBS
  • Baanverwachtingen van leerlingen met een migratieachtergrond. - Hans Luyten, Universiteit Twente
  • Dexter: Software voor beheer en analyse van test data - Timo Bechger, Cito
  • Vrienden en profielkeuze: Zijn voorkeuren van vrienden belangrijk? - Roxanne Korthals, Inspectie van het Onderwijs, ROA, CIDER & Zsófia Boda, ETH Zurich, CIDER

Hoe optimaliseren we de bruikbaarheid van (online) discussies tijdens de examencampagne? - Joke Kordes, Cito

Methodologie & Evaluatie

Zijn leraren, leerlingen en experts het eens over wanneer een les goed is?

Paperpresentatie52Marjoleine Dobbelaer, Universiteit Twente

Zaal 01.550vr 14:00 - 15:30

In dit onderzoek wordt de concurrente validiteit onderzocht van drie verschillende oordelen over de kwaliteit van lessen: die van leerlingen, leraren en experts. Er is erg weinig bekend over of deze oordelen overeenkomen. Bij 25 leraren is voor 3 lessen de leskwaliteit gemeten door middel van respectievelijk leerlingpercepties met de IMPACT! tool, een perceptievragenlijst voor leraren met dezelfde items als in IMPACT!, en door middel van lesobservaties door getrainde observatoren met dezelfde items als in IMPACT! en met het ICALT lesobservatie-instrument. De resultaten laten zien in hoeverre de diverse oordelen overeenkomen en welke scores het meest stabiel zijn.

Leren & Instructie
leskwaliteit, lesobservatie, percepties

Kritisch denken doceren kun je leren!?

Paperpresentatie172Eva Janssen, Universiteit Utrecht

Zaal 01.550vr 14:00 - 15:30

Kritisch denken (KD) onderwijzen is van essentieel belang in het hoger onderwijs. Het doel van dit onderzoek was om inzicht te krijgen in hoe hbo-docenten hierin ondersteund kunnen worden, specifiek gefocust op onbevooroordeeld redeneren. We onderzochten het effect van expliciete instructie van en oefenen met veelgemaakte denkfouten op het gebied van logisch redeneren en kansinschatting in combinatie met aandacht voor de onderwijspraktijk. We vonden een effect op de getrainde vaardigheden maar geen transfer naar ongetrainde vaardigheden. Daarnaast bleken docenten moeite te hebben met het zelf uitleggen van denkfouten en zakte hun ervaren competentie in KD onderwijzen tijdelijk als gevolg van de training. Onze bevindingen onderstrepen dat we niet automatisch kunnen aannemen dat docenten toegerust zijn voor het onderwijzen van KD.

Leren & Instructie
Docenttraining, Kritisch denken, Onderwijsattitudes

Opbrengsten ten aanzien van ‘toekomstgerichte doelen’ op innovatieve en reguliere scholen

Paperpresentatie238Monique Volman, Universiteit van Amsterdam; Guuske Ledoux, Kohnstamm Instituut

Zaal 01.550vr 14:00 - 15:30

Om leerlingen voor te bereiden op functioneren in de 21ste eeuw, besteden steeds meer scholen aandacht aan onderwijsdoelen als persoonsvorming, maatschappelijk bewustzijn, creativiteit, kritisch denken, zelfsturing en samenwerken. Scholen met een vernieuwend onderwijsconcept lopen hierbij voorop. Maar slagen ze er ook beter dan andere scholen in opbrengsten op het gebied van deze ‘toekomstgerichte onderwijsdoelen’ te realiseren? Om hier zicht op te krijgen is bij 1063 leerlingen van vijftien innovatieve en reguliere scholen een vragenlijst afgenomen over hun vaardigheden m.b.t. deze doelen en over de aandacht die hun school daaraan besteedt. Op innovatieve scholen bleken leerlingen meer aandacht te ervaren voor toekomstgerichte doelen dan op andere scholen. Er waren geen verschillen tussen innovatieve en andere scholen in door leerlingen gerapporteerde vaardigheden.

Curriculum
21e eeuwse vaardigheden, innovatief onderwijs, opbrengsten

Burgerschap in het mbo

Rondetafelgesprek43Chris Holman, Universiteit van Amsterdam

Zaal 01.560vr 14:00 - 15:30

Voor de constructie van een meetinstrument om burgerschapscompetenties te meten in het (middelbaar beroepsonderwijs) hebben we door literatuuronderzoek en expertraadpleging een raamwerk ontwikkeld met een overzicht van relevant burgerschap voor mbo-deelnemers.

De eerstvolgende logische stap is dat de indicatoren geoperationaliseerd worden tot items in een vragenlijst. Daarvoor worden deskundigen geraadpleegd zoals burgerschapsdocenten, onderzoekers en mbo-deelnemers. De deelnemers van het Ronde Tafelgesprek wordt het raamwerk met de conceptuele definities voorgelegd met de volgende vraagstelling: “waaraan kun je zien dat….?”. Vervolgens nemen we de rol aan van vragenlijstontwikkelaars om items te maken. Het overzicht in het raamwerk laat een generieke (burgerschaps)benadering zien voor alle deelnemers. In de items wordt gedifferentieerd naar de verschillende toepassingscontexten van de verschillende beroepsgroepen waartoe het mbo opleidt.

Onderwijs & Samenleving
Burgerschap in het mbo, Meetinstrument, Vragenlijstontwikkeling

Participatief onderzoek naar verbeterde samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp

Rondetafelgesprek117Jantien Gerdes, Vrije Universiteit/Academische Werkplaats Transitie Jeugd

Zaal 01.560vr 14:00 - 15:30

Het doel van huidig onderzoek is kennis verwerven over factoren die bijdragen aan effectieve samenwerking en kennisdeling tussen onderwijs en jeugdhulpverlening. De idee is dat binnen het beleidskader passend onderwijs dit noodzakelijk is teneinde complexe problematiek voor te zijn, dan wel te verminderen. In de laatste fase van dit onderzoek wordt beoogd middels participatief onderzoek deze samenwerking en kennisdeling te versterken. In deze ronde tafel wordt verkend hoe het ontwerp van deze onderzoeksfase tot effectieve kennisdeling en innovatie kan leiden. In dialoog worden obstakels, ontwerpprincipes en mogelijke praktische uitwerkingen onderzocht.

Beleid & Organisatie
expansief leren, interdisciplinaire samenwerking, participatie

Iedereen doet mee? Interacties van SEN leerlingen in het regulier onderwijs

Symposium225Florianne Rademaker, Rijksuniversiteit Groningen

Zaal 01.610vr 14:00 - 15:30

Uit eerder onderzoek weten we dat leerlingen met speciale onderwijsbehoeften regelmatig moeilijkheden ervaren in relaties met klasgenoten. Interacties tussen leerlingen en hun klasgenoten kunnen worden gezien als de bouwstenen voor deze relaties. Daarom zoomen we in dit symposium in op de kwaliteit en dynamiek van de interacties tussen leerlingen met speciale onderwijsbehoeften en hun klasgenoten in het regulier onderwijs. ‘Speciale onderwijsbehoeften’ moet hier breed worden opgevat: het gaat zowel over leerlingen met beperkingen (auditieve, cognitieve en ernstige meervoudige beperkingen) als over leerlingen met een asielzoekersachtergrond. Tezamen bieden de presentaties in dit symposium een unieke en gedetailleerde inkijk in de positieve kanten en moeilijkheden van sociale interacties in verschillende leerlingpopulaties.

Onderwijs & Samenleving
Interacties, SEN, Sociale acceptatie

Warme scholen verhogen betrokkenheid en welbevinden bij kinderen

Alternatieve presentatievorm231Heidi Verlinden, Steven Mannens, Provinciaal Onderwijs Vlaanderen

Zaal 01.760vr 14:00 - 15:30

Hoe kan het hertekenen van de onderwijsorganisatie welbevinden en betrokkenheid verhogen? De kernopdrachten van onderwijs zijn duidelijk: leerlingen kwalificeren, talent stimuleren, leerhindernissen wegwerken, en jongeren vormen tot volwaardige participanten aan de maatschappij. Maar wie in het onderwijs voelt zich verantwoordelijk voor al deze kernopdrachten? Verknippen we ons onderwijs niet teveel waardoor er lekken in het systeem ontstaan die ervoor zorgen dat jongeren door de mazen van het net dreigen te glippen? Het project Warme Scholen wil op zoek gaan naar de (structurele?) lekken in de organisatie en deze dichten waar nodig. Want elk kind heeft het recht om zich goed te voelen op school.

Onderwijs & Samenleving
Betrokkenheid, Onderwijsorganisatie, Onderwijsstructuur, Schoolontwikkeling, Welbevinden

Een kader voor de validiteit van formatief toetsen

Paperpresentatie1Dorien Hopster-den Otter, RCEC/Cito/Universiteit Twente

Zaal 01.770vr 14:00 - 15:30

In de afgelopen decennia is er steeds meer aandacht gekomen voor formatief toetsen. Aangezien de inzet van formatieve toetsen gevolgen heeft voor het onderwijsleerproces, moet de kwaliteit goed zijn. Validiteit is één van de belangrijkste kwaliteitscriteria om toetsen te beoordelen. Deze theoretische studie heeft als doel om een kader te ontwikkelen voor de validering van formatieve toetsen. De veelgebruikte argumentgerichte benadering van validiteit is als uitgangspunt genomen en toegepast op de context van formatief toetsen. In de presentatie wordt het kader gepresenteerd en worden implicaties besproken.

Methodologie & Evaluatie
argumentgerichte benadering van validiteit, formatief toetsen, valideren

De kwaliteit van het Impact!-instrument om leerlingpercepties van leskwaliteit te meten

Paperpresentatie37Hannah Bijlsma, Universiteit Twente

Zaal 01.770vr 14:00 - 15:30

Ondanks de prestatieverbeterende effecten van feedback, ontvangen docenten weinig feedback op de lessen die ze geven. Een efficiënte manier voor het verzamelen van feedback is gebruik te maken van leerlingpercepties van leskwaliteit. Er bestaan echter twijfels over de betrouwbaarheid en validiteit hiervan. In dit onderzoek is de psychometrische kwaliteit van het digitale feedbacksysteem ‘Impact!’ onderzocht. Daarmee geven leerlingen hun oordeel over de kwaliteit van de les die net geweest is. De Cronbach’s Alpha en de intraclasscorrelatie coefficient (ICC) zijn berekend en voor het bepalen van de validiteit is een exploratieve factoranalyse uitgevoerd. Vervolgens is in een generaliseerbaarheidsstudie de variantie van de leerlingpercepties van leskwaliteit verklaard op basis van verschillen tussen leerkrachten, leerlingen, metingen, items, en de interacties tussen deze factoren.

Methodologie & Evaluatie
Digitaal feedbacksysteem, Leerlingpercepties, Psychometrie

Effectieve toetslengte en cesuur voor formatieve toetsen – verkennende handreikingen

Paperpresentatie139Hendrik Straat, Cito

Zaal 01.770vr 14:00 - 15:30

Formatief toetsen is erop gericht het leren te ondersteunen door de toetsresultaten te gebruiken voor het bijstellen van de instructie of het formuleren van feedback. Dit onderzoek heeft als doel om een antwoord te formuleren op de volgende onderzoeksvraag: Welke overwegingen spelen een rol bij de keuze voor een cesuur binnen een formatieve toets en welke cesuur kan het best worden gehanteerd gegeven het doel van de formatieve meting?

Relevante overwegingen met betrekking tot toetslengte en cesuur bij formatieve toetsen zijn de waarde van vals-positieve en vals-negatieve beslissingen en de gehanteerde definitie van beheersing. Dit paper resulteert in een illustratie waarin deze afwegingen zijn uiteengezet en de consequenties getoond voor de toetslengte en cesuur.

Methodologie & Evaluatie
Betrouwbaarheid, Cesuur, Psychometrie